9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnesine göre geçişsiz çatılı bir fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
B) Öğretmen konuyu detaylı anlattı.
C) Müdür toplantıyı erken bitirdi.
D) Annem yemekleri pişirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin nesnesine göre çatısı konusunu ele alacağız. Bir fiilin nesnesine göre geçişli mi yoksa geçişsiz mi olduğunu anlamak için çok pratik bir yöntemimiz var: Fiilin önüne "onu" zamirini getirmek!
- Eğer fiilin önüne "onu" zamirini getirdiğimizde cümle anlamlı oluyorsa, o fiil geçişli çatılıdır. (Bir nesne alabilir.)
- Eğer fiilin önüne "onu" zamirini getirdiğimizde cümle anlamsız oluyorsa, o fiil geçişsiz çatılıdır. (Bir nesne alamaz.)
Şimdi bu kuralı seçeneklerdeki fiillere uygulayalım:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
- Bu cümledeki fiil "oynuyor".
- Fiilin önüne "onu" zamirini getirelim: "Onu oynuyor."
- "Çocuklar bahçede onu oynuyor." dediğimizde, bu ifade kulağa doğal gelmiyor ve anlamsız oluyor. "Oynamak" fiili, bu kullanımda doğrudan "onu" zamirini nesne olarak alamıyor. Bu nedenle "oynuyor" fiili bu cümlede geçişsiz çatılıdır.
- B) Öğretmen konuyu detaylı anlattı.
- Bu cümledeki fiil "anlattı".
- Fiilin önüne "onu" zamirini getirelim: "Onu anlattı."
- "Öğretmen onu detaylı anlattı." dediğimizde cümle gayet anlamlı oluyor. Hatta cümlede "konuyu" belirtili nesnesi de bulunmaktadır. Bu nedenle "anlattı" fiili geçişli çatılıdır.
- C) Müdür toplantıyı erken bitirdi.
- Bu cümledeki fiil "bitirdi".
- Fiilin önüne "onu" zamirini getirelim: "Onu bitirdi."
- "Müdür onu erken bitirdi." dediğimizde cümle anlamlı oluyor. Cümlede "toplantıyı" belirtili nesnesi de bulunmaktadır. Bu nedenle "bitirdi" fiili geçişli çatılıdır.
- D) Annem yemekleri pişirdi.
- Bu cümledeki fiil "pişirdi".
- Fiilin önüne "onu" zamirini getirelim: "Onu pişirdi."
- "Annem onu pişirdi." dediğimizde cümle anlamlı oluyor. Cümlede "yemekleri" belirtili nesnesi de bulunmaktadır. Bu nedenle "pişirdi" fiili geçişli çatılıdır.
Yukarıdaki analizlere göre, sadece A seçeneğindeki "oynuyor" fiili, "onu" zamirini doğal bir nesne olarak alamadığı için geçişsiz çatılıdır.
Cevap A seçeneğidir.
