Mendel'in bezelye deneylerinde, heterozigot bireylerin kendileştirilmesi sonucu oluşan dölde, homozigot bireylerin oranı nedir?
A) %0
B) %25
C) %50
D) %75
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruyu çözmek için Mendel genetiğinin temel prensiplerini adım adım inceleyelim. Unutmayın, genetik konuları mantık yürüterek çok daha kolay anlaşılır hale gelir.
- Adım 1: Temel Kavramları Hatırlayalım
- Heterozigot birey: Bir karakter için iki farklı alele sahip olan bireydir. Örneğin, bezelyelerde mor çiçek rengi (A) baskın, beyaz çiçek rengi (a) çekinik ise, heterozigot birey $Aa$ genotipine sahiptir.
- Homozigot birey: Bir karakter için aynı iki alele sahip olan bireydir. Bunlar $AA$ (homozigot baskın) veya $aa$ (homozigot çekinik) olabilir.
- Kendileştirme: Bir bireyin kendi kendine tozlaşması veya genetik olarak aynı iki bireyin çaprazlanması anlamına gelir. Soruda heterozigot bireylerin kendileştirilmesi dendiği için, $Aa \times Aa$ çaprazlamasını yapacağız.
- Adım 2: Çaprazlamayı Kurulum
- Heterozigot bireyleri $Aa$ olarak temsil edelim. Kendileştirme demek, $Aa$ genotipli bir bireyin yine $Aa$ genotipli bir bireyle çaprazlanması demektir. Yani çaprazlamamız: $Aa \times Aa$.
- Adım 3: Gamet Oluşumu
- Her bir $Aa$ genotipli ebeveyn, mayoz bölünme sonucu iki farklı türde gamet (üreme hücresi) oluşturur: $A$ aleli taşıyan gametler ve $a$ aleli taşıyan gametler. Her bir gametin oluşma olasılığı %50'dir ($1/2$).
- Adım 4: Punnett Karesi Kullanımı
- Yavruların olası genotiplerini ve oranlarını görmek için Punnett karesi kullanmak en pratik yoldur.
- Bir ebeveynin gametlerini karenin üstüne, diğer ebeveynin gametlerini yanına yazarız:
-
|
A |
a |
| A |
$AA$ |
$Aa$ |
| a |
$Aa$ |
$aa$ |
- Adım 5: Yavruların Genotiplerini Belirleme
- Punnett karesine baktığımızda, oluşan dölde 4 olası genotip kombinasyonu olduğunu görürüz:
- $AA$ (1 adet)
- $Aa$ (2 adet)
- $aa$ (1 adet)
- Adım 6: Homozigot Bireyleri Tespit Etme
- Tanımımıza göre homozigot bireyler $AA$ veya $aa$ genotipine sahip olanlardır.
- Punnett karesinde $AA$ genotipli 1 birey ve $aa$ genotipli 1 birey bulunmaktadır.
- Adım 7: Oranı Hesaplama
- Toplamda 4 olası genotip kombinasyonu vardır.
- Bu 4 kombinasyondan 2 tanesi homozigottur ($1 \ AA + 1 \ aa = 2$).
- Homozigot bireylerin oranı: $2/4 = 1/2$.
- Adım 8: Sonucu Yüzde Olarak İfade Etme
- $1/2$ oranı yüzde olarak %50'ye eşittir.
Bu durumda, heterozigot bireylerin kendileştirilmesi sonucu oluşan dölde homozigot bireylerin oranı %50'dir.
Cevap C seçeneğidir.
