Merhaba sevgili öğrenciler!
Bitkilerde yaşamın devamlılığı için birçok karmaşık mekanizma işler. Bu mekanizmalardan biri de bitki hormonları tarafından kontrol edilen stomaların açılıp kapanması ve tohum çimlenmesidir. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim:
- Soru Ne İstiyor? Soru bizden, stoma hücrelerinin turgor durumunu kontrol ederek stomaların kapanmasını sağlayan ve aynı zamanda tohum çimlenmesini engelleyen (inhibe eden) bitki hormonunu bulmamızı istiyor. Yani iki temel görevi olan bir hormon arıyoruz.
- Stomalar ve Turgor Durumu: Stomalar, bitki yapraklarında bulunan ve gaz alışverişini (karbondioksit alımı, oksijen ve su buharı salımı) sağlayan küçük gözeneklerdir. Bu gözeneklerin açılıp kapanması, stoma hücreleri (bekçi hücreleri) adı verilen özel hücrelerin turgor durumuna (iç su basıncına) bağlıdır. Su kaybı veya stres durumunda stomaların kapanması, bitkinin su kaybetmesini önlemek için hayati öneme sahiptir.
- Tohum Çimlenmesinin İnhibisyonu: Tohum çimlenmesinin engellenmesi, tohumların uygun olmayan koşullarda (örneğin kışın ortasında veya yeterli su yokken) çimlenmesini önleyerek bitkinin hayatta kalma şansını artıran önemli bir adaptasyondur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Oksin: Oksinler, bitkilerde hücre uzamasını, apikal dominansiyi (uç tomurcuğun büyümesini), kök gelişimini ve meyve oluşumunu teşvik eden önemli bir hormondur. Stoma kapanması veya tohum çimlenmesinin engellenmesi gibi birincil görevleri yoktur.
- B) Giberellin: Giberellinler, bitkilerde gövde uzamasını, tohum çimlenmesini teşvik etmeyi (dormansiyi kırmayı), meyve büyümesini ve çiçeklenmeyi etkileyen hormonlardır. Soru, çimlenmeyi "inhibe eden" hormonu sorduğu için giberellinler doğru cevap olamaz; çünkü onlar çimlenmeyi teşvik ederler.
- C) Sitokinin: Sitokininler, bitkilerde hücre bölünmesini, yaşlanmayı geciktirmeyi (senesensi), yan tomurcuk gelişimini ve kloroplast gelişimini teşvik eden hormonlardır. Stoma kapanması veya tohum çimlenmesinin engellenmesi ile doğrudan ilişkili birincil görevleri yoktur.
- D) Absisik asit (ABA): Absisik asit, genellikle bitkilerde stres hormonu olarak bilinir ve bitkinin olumsuz koşullara uyum sağlamasına yardımcı olur.
- Stoma Kapanması: Bitki su stresi yaşadığında, absisik asit üretimi artar. Bu hormon, stoma hücrelerinin turgorunu azaltarak stomaların kapanmasını tetikler ve böylece bitkinin aşırı su kaybetmesini önler.
- Tohum Çimlenmesinin İnhibisyonu: Absisik asit, tohumlarda dormansiyi (uyku halini) sürdürmekten ve uygun olmayan koşullarda tohumların erken çimlenmesini engellemekten sorumludur. Tohumların çimlenmesi için genellikle absisik asit seviyelerinin düşmesi ve giberellin seviyelerinin artması gerekir.
Gördüğümüz gibi, absisik asit hem stomaların kapanmasını sağlayan hem de tohum çimlenmesini inhibe eden iki önemli görevi üstlenir. Bu özellikleriyle soruda belirtilen tüm kriterleri karşılamaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
