Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda bizden, verilen sözcük çiftlerinden hangisinin yapı bakımından özdeş olduğunu bulmamız isteniyor. "Yapı bakımından özdeş" olmak, sözcüklerin basit, türemiş veya birleşik olma durumlarının aynı olması ve eğer türemişlerse, türeme şekillerinin (kökün türü ve yapım ekinin işlevi) benzer olması anlamına gelir.
Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim:
- A) kitapçı - evcil
- kitapçı: "kitap" (isim kökü) + "-çı" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-çı eki meslek/uğraş bildiren bir isim türetmiştir.)
- evcil: "ev" (isim kökü) + "-cil" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-cil eki ait olma, eğilimli olma anlamı katan bir isim türetmiştir.)
- Her ikisi de isimden isim türemiş sözcüklerdir. Ancak kullanılan yapım eklerinin anlam ve işlevleri farklıdır (-çı meslek, -cil eğilim). Bu nedenle tam olarak özdeş sayılmazlar.
- B) şekerlik - güzellik
- şekerlik: "şeker" (isim kökü) + "-lik" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (Neredeyse her zaman isimden isim türetir.)
- güzellik: "güzel" (sıfat kökü) + "-lik" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (Sıfattan isim türetmiştir.)
- Burada köklerin türleri farklıdır (biri isim, diğeri sıfat). Bu yüzden yapı bakımından özdeş değillerdir.
- C) insanlık - çiçekçi
- insanlık: "insan" (isim kökü) + "-lık" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-lık eki soyut isim, durum bildiren bir isim türetmiştir.)
- çiçekçi: "çiçek" (isim kökü) + "-çi" (isimden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-çi eki meslek/uğraş bildiren bir isim türetmiştir.)
- Her ikisi de isimden isim türemiş sözcüklerdir. Ancak kullanılan yapım eklerinin anlam ve işlevleri farklıdır (-lık soyut isim, -çi meslek). Bu nedenle tam olarak özdeş sayılmazlar.
- D) bilgin - öğrenci
- bilgin: "bil-" (fiil kökü) + "-gin" (fiilden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-gin eki fiili yapan kişiyi bildiren bir isim türetmiştir.)
- öğrenci: "öğren-" (fiil kökü) + "-ci" (fiilden isim yapım eki). Yapısı: Türemiş. (-ci eki fiili yapan kişiyi bildiren bir isim türetmiştir.)
- Her iki sözcük de fiil kökünden türemiştir ve her iki yapım eki de fiili yapan kişiyi (faili) bildiren isimler türetmiştir. Yani hem kök türleri (fiil), hem türeme şekilleri (fiilden isim), hem de yapım eklerinin işlevleri (fail bildirme) aynıdır. Bu nedenle yapı bakımından özdeştirler.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, D seçeneğindeki sözcüklerin yapı bakımından en özdeş çift olduğunu görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
