7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş sözcük kullanılmamıştır?
A) Gözlüğünü evde unutmuş.
B) Sözlükten kelimeleri araştırıyor.
C) Kitaplığı düzenledi.
D) Defterine notlar aldı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden türemiş sözcük kullanılmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "türemiş sözcük" ne demek, onu hatırlayalım:
- Türemiş sözcük, bir köke veya gövdeye yapım eki (anlamını veya türünü değiştiren ek) getirilerek oluşturulmuş sözcüktür. Yapım ekleri, kelimenin anlamını tamamen değiştirir ve ondan yeni bir kelime türetir. Örneğin, "göz" ismine "-lük" eki geldiğinde "gözlük" olur ve bambaşka bir nesneyi ifade eder.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gözlüğünü evde unutmuş.
- Bu cümlede "gözlüğünü" kelimesine dikkat edelim. Kelimenin kökü "göz"dür. "Göz" ismine "-lük" yapım eki gelerek "gözlük" kelimesi türemiştir. "Gözlük", gözle ilgili yeni bir kavramı (göze takılan araç) ifade eder. Dolayısıyla bu cümlede türemiş sözcük vardır.
- B) Sözlükten kelimeleri araştırıyor.
- Bu cümlede "sözlükten" kelimesine bakalım. Kelimenin kökü "söz"dür. "Söz" ismine "-lük" yapım eki gelerek "sözlük" kelimesi türemiştir. "Sözlük", sözlerle ilgili yeni bir kavramı (kelimelerin anlamlarının bulunduğu kitap) ifade eder. Dolayısıyla bu cümlede de türemiş sözcük vardır.
- C) Kitaplığı düzenledi.
- Bu cümlede "kitaplığı" kelimesini inceleyelim. Kelimenin kökü "kitap"tır. "Kitap" ismine "-lık" yapım eki gelerek "kitaplık" kelimesi türemiştir. "Kitaplık", kitaplarla ilgili yeni bir kavramı (kitapların konulduğu yer) ifade eder. Dolayısıyla bu cümlede de türemiş sözcük vardır.
- D) Defterine notlar aldı.
- Bu cümmedeki kelimeleri inceleyelim:
- "Defterine": Kök "defter"dir. "-i" iyelik eki, "-ne" yönelme hal ekidir. Bunlar çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirmez, sadece cümlede görevini belirler. "Defter" kelimesi basittir.
- "notlar": Kök "not"tur. "-lar" çoğul ekidir. Bu da bir çekim ekidir. "Not" kelimesi basittir.
- "aldı": Kök "al" (fiil)dir. "-dı" geçmiş zaman ekidir. Bu da bir çekim ekidir. "Almak" kelimesi basittir.
- Bu cümlede yer alan hiçbir kelime yapım eki almamış, yani türemiş sözcük bulunmamaktadır.
Bu durumda, türemiş sözcük kullanılmayan cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
