Bir araştırmacı, bitki hücrelerinden gen klonlama yaparak dayanıklı bitkiler geliştirmek istiyor.
Bu çalışmada aşağıdaki vektörlerden hangisini kullanması en uygun olur?
A) Bakteriyofaj
B) BAC (Bakteriyel Yapay Kromozom)
C) Ti plazmidi
D) YAC (Maya Yapay Kromozom)
Bir araştırmacının bitki hücrelerinde gen klonlama yaparak dayanıklı bitkiler geliştirmek istemesi, genetik mühendisliğinin önemli bir uygulama alanıdır. Bu tür bir çalışmada doğru vektör seçimi, başarının anahtarıdır.
Vektörler, istenilen genleri hedef hücrelere taşımak ve orada ifade edilmesini sağlamak için kullanılan DNA molekülleridir. Bitki hücrelerine gen aktarımı için özel olarak tasarlanmış veya doğal olarak bu yeteneğe sahip vektörler tercih edilmelidir.
- A) Bakteriyofaj: Bakterileri enfekte eden virüslerdir. Genellikle bakteri hücrelerinde gen klonlama ve ifade için kullanılırlar. Bitki hücrelerine doğrudan gen aktarımı için uygun değillerdir.
- B) BAC (Bakteriyel Yapay Kromozom): Bakterilerde (özellikle $E. coli$) çok büyük DNA parçalarını klonlamak için kullanılan vektörlerdir. Bitki genomlarının haritalanması veya büyük gen kütüphanelerinin oluşturulması gibi amaçlarla kullanılabilirler, ancak bitki hücrelerine gen aktarımı için doğrudan bir araç değildirler.
- C) Ti plazmidi: Agrobacterium tumefaciens bakterisinde doğal olarak bulunan bir plazmittir. Bu bakteri, bitkileri enfekte ederek Ti plazmidinin bir kısmını (T-DNA) bitki hücrelerinin genomuna aktarır ve tümör oluşumuna neden olur. Bilim insanları, bu doğal gen aktarım mekanizmasını kullanarak Ti plazmidini modifiye etmiş ve hastalık genlerini çıkarıp yerine istenilen genleri ekleyerek bitki transformasyonunda en yaygın ve etkili vektörlerden biri haline getirmişlerdir. Dayanıklı bitkiler geliştirmek için genlerin bitki hücrelerine aktarılmasında en uygun seçenektir.
- D) YAC (Maya Yapay Kromozom): Mayalarda (Saccharomyces cerevisiae) çok büyük DNA parçalarını (megabaz boyutunda) klonlamak için kullanılan vektörlerdir. Ökaryotik genomların haritalanması ve büyük genlerin klonlanması için faydalıdırlar, ancak bitki hücrelerine gen aktarımı için doğrudan kullanılmazlar.
Bu bilgiler ışığında, bitki hücrelerine gen aktarımı yaparak dayanıklı bitkiler geliştirmek isteyen bir araştırmacı için Ti plazmidi en uygun vektördür çünkü doğal olarak bitki hücrelerine DNA aktarma yeteneğine sahiptir ve bu özelliği genetik mühendisliği uygulamaları için başarıyla adapte edilmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
