3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-i, -ı, -u, -ü" eklerinden birini almayan bir nesne vardır?
A) Müdür yeni öğretmenleri toplantıya çağırdı.
B) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyor.
C) Çocuk elindeki oyuncağı bana verdi.
D) Öğrenciler sınav sorularını çözdüler.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki nesneleri ve bu nesnelerin "-i, -ı, -u, -ü" eklerini alıp almadığını inceleyeceğiz. Bu ekler, Türkçede belirtme hâl ekleri olarak adlandırılır ve bir ismin belirtili nesne olduğunu gösterir. Belirtili nesneler, yükleme sorulan "Kimi?", "Neyi?" sorularına cevap verir ve bu ekleri mutlaka alır.
Eğer bir nesne bu ekleri almıyorsa, o zaman o nesneye belirtisiz nesne denir ve yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap verir. Belirtisiz nesneler, bu ekleri almaz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Müdür yeni öğretmenleri toplantıya çağırdı.
- Bu cümlede yüklem "çağırdı" fiilidir.
- "Kim çağırdı?" diye sorduğumuzda "Müdür" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Kimi çağırdı?" diye sorduğumuzda "yeni öğretmenleri" cevabını alırız. Buradaki "öğretmenleri" kelimesi, "-i" ekini almıştır. Dolayısıyla bu bir belirtili nesnedir ve sorudaki şartı (ek almayan nesne) sağlamaz.
- B) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyor.
- Bu cümlede yüklem "uçuyor" fiilidir.
- "Kim uçuyor?" diye sorduğumuzda "Kuşlar" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Uçmak" fiili, nesne alabilen (geçişli) bir fiil değildir; yani bu fiil bir nesneye ihtiyaç duymaz. "Kimi uçuyor?", "Neyi uçuyor?", "Ne uçuyor?" sorularına anlamlı bir cevap alamayız.
- Dolayısıyla, bu cümlede hiçbir nesne yoktur. Nesne olmadığı için, "-i, -ı, -u, -ü" ekini alan veya almayan bir nesne de bulunmamaktadır. Diğer seçeneklerde belirtili nesne olduğu için, bu seçenek, belirtme hâl eki almayan bir nesnenin bulunmadığı tek seçenektir.
- C) Çocuk elindeki oyuncağı bana verdi.
- Bu cümlede yüklem "verdi" fiilidir.
- "Kim verdi?" diye sorduğumuzda "Çocuk" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Neyi verdi?" diye sorduğumuzda "elindeki oyuncağı" cevabını alırız. Buradaki "oyuncağı" kelimesi, "-ı" ekini almıştır (aradaki "ğ" harfi kaynaştırma harfidir). Dolayısıyla bu bir belirtili nesnedir ve sorudaki şartı (ek almayan nesne) sağlamaz.
- D) Öğrenciler sınav sorularını çözdüler.
- Bu cümlede yüklem "çözdüler" fiilidir.
- "Kim çözdü?" diye sorduğumuzda "Öğrenciler" cevabını alırız, bu öznedir.
- "Neyi çözdüler?" diye sorduğumuzda "sınav sorularını" cevabını alırız. Buradaki "sorularını" kelimesi, "-ı" ekini almıştır (aradaki "n" harfi kaynaştırma harfidir). Dolayısıyla bu bir belirtili nesnedir ve sorudaki şartı (ek almayan nesne) sağlamaz.
Gördüğümüz gibi, A, C ve D seçeneklerindeki nesneler "-i, -ı, -u, -ü" eklerini almıştır ve belirtili nesnedir. B seçeneğinde ise fiil nesne almadığı için cümlede nesne bulunmamaktadır. Bu durum, diğer seçeneklerdeki ek alan nesnelerin aksine, B seçeneğini sorunun cevabı yapar çünkü B seçeneğinde belirtme hâl eki almış bir nesne yoktur.
Cevap B seçeneğidir.
