Öğrenme psikolojisi konu anlatımı Test 1

Bir fabrikada çalışan işçiler, her ay belirli bir üretim hedefini aştıklarında ek prim almaktadır. Bu uygulama başladıktan sonra, fabrikanın genel verimliliğinde belirgin bir artış gözlemlenmiştir. İşçilerin performansındaki bu artış, edimsel koşullanma bağlamında hangi pekiştirme tarifesi kapsamında değerlendirilir?

A) Sabit oranlı
B) Değişken oranlı
C) Sabit aralıklı
D) Değişken aralıklı

Bu soruyu çözmek için öncelikle edimsel koşullanma ve pekiştirme tarifeleri kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor. Hazırsanız, adım adım ilerleyelim:

• Edimsel Koşullanma Nedir?
  Edimsel koşullanma, bir davranışın sonuçlarının o davranışın gelecekteki tekrar etme olasılığını nasıl etkilediğini açıklayan bir öğrenme sürecidir. Eğer bir davranış olumlu bir sonuç (pekiştireç) getirirse, o davranışın tekrarlanma olasılığı artar. Fabrikadaki prim uygulaması da işçilerin üretim hedefini aşma davranışını pekiştirmektedir.
• Pekiştirme Tarifeleri Nedir?
  Pekiştirme tarifeleri, bir davranışın ne sıklıkla veya hangi koşullar altında pekiştirileceğini belirleyen kurallardır. Bu tarifeler, davranışın sürdürülme hızını ve sönmeye karşı direncini büyük ölçüde etkiler. Temelde iki ana kategoriye ayrılırlar: oranlı tarifeler (davranış sayısına bağlı) ve aralıklı tarifeler (zamana bağlı).
• Pekiştirme Tarifelerinin Türleri:

  Pekiştirme tarifeleri dört ana başlık altında incelenir:

  1. Sabit Oranlı (Fixed Ratio - FR): Pekiştireç, belirli ve sabit sayıda doğru tepkiden sonra verilir. Örneğin, her 10 ürün ürettiğinde prim almak. Bu tarifede davranış hızı genellikle yüksektir ve pekiştireçten hemen sonra kısa bir duraklama gözlenebilir.

  2. Değişken Oranlı (Variable Ratio - VR): Pekiştireç, ortalama olarak belirli sayıda, ancak her seferinde farklılık gösteren sayıda doğru tepkiden sonra verilir. Kumar makineleri buna iyi bir örnektir; ne zaman kazanacağınız belli değildir ama ortalama bir sayıya göre ayarlanmıştır. Bu tarifede davranış hızı çok yüksek ve istikrarlıdır, sönmeye karşı dirençlidir.

  3. Sabit Aralıklı (Fixed Interval - FI): Pekiştireç, belirli ve sabit bir zaman aralığı geçtikten sonra, ilk doğru tepkiye verilir. Örneğin, her hafta maaş almak. Bu tarifede pekiştireç zamanına yaklaştıkça davranış hızı artar, pekiştireçten sonra ise düşer (tarak deseni).

  4. Değişken Aralıklı (Variable Interval - VI): Pekiştireç, ortalama olarak belirli bir zaman aralığı geçtikten sonra, ancak her seferinde farklılık gösteren zamanlarda, ilk doğru tepkiye verilir. Örneğin, sürpriz denetimler veya e-posta kontrolü. Bu tarifede davranış hızı orta düzeyde ve istikrarlıdır.

• Sorumuzdaki Durumun Analizi:
  Sorumuzda, işçilerin "her ay belirli bir üretim hedefini aştıklarında ek prim" aldıkları belirtiliyor. Bu ifadeyi dikkatlice inceleyelim:

  a) Pekiştireç (Ek Prim): İşçilerin performansını artıran olumlu sonuç.

  b) Davranış (Üretim Hedefini Aşmak): İşçilerin sergilediği davranış.

  c) Koşul ("belirli bir üretim hedefini aştıklarında"): Primin ne zaman verileceğini belirleyen kural. Burada prim, bir davranışın (üretim) belirli bir miktarına (hedef) ulaşıldığında veya aşıldığında verilmektedir. Bu miktar sabit bir hedeftir. Yani, işçiler belirli bir sayıda ürün ürettiklerinde veya belirli bir üretim seviyesini geçtiklerinde prim alırlar.

• Bu durumda, pekiştireç (prim) bir zaman aralığına bağlı değildir (aralıklı tarifeler elenir). Pekiştireç, işçilerin sergilediği davranışın sayısına veya miktarına (üretim hedefini aşma) bağlıdır. Bu miktar da belirli ve sabittir. Dolayısıyla bu durum, sabit oranlı pekiştirme tarifesine uymaktadır.

Cevap A seçeneğidir.