Sevgili öğrenciler, bu tür soruları çözerken öncelikle dizelerin anlamını kavramak ve ardından edebi sanatların tanımlarını bilmek çok önemlidir. Şimdi adım adım sorumuzu inceleyelim:
- Dizelerin Anlamı: "Ey varlığı varı var eden var / Yok yoksuluna yoklukları yar eden var" dizeleri, Allah'ın (var edenin) sonsuz kudretini ve cömertliğini anlatmaktadır. İlk dizede, var olan her şeyi var eden bir varlıktan (Allah'tan) bahsedilirken, ikinci dizede ise yokluk içinde olanlara (yoksullara) yokluklarını bile yararlı hale getiren (onları sabırla, şükürle yücelten veya onlara yardım eden) yine aynı varlıktan bahsedilmektedir.
- Dizelerdeki Vurgu: Özellikle ilk dizede "varlığı varı var eden var" ifadesinde "var" kelimesinin tekrarlandığını ve farklı anlamlarda kullanıldığını görüyoruz.
- "Varlığı": Mevcudiyet, oluş.
- "Varı": Var olanı, mevcudu.
- "Var eden": Yaratıcı, varlık veren.
- "Var": Var olan, mevcut (burada Allah kastediliyor).
Bu kelime oyunu, edebi sanatın temelini oluşturuyor.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Cinas: Yazılışları ve okunuşları aynı veya çok benzer olan, ancak anlamları farklı olan kelimelerin bir arada kullanılması sanatıdır. Dizelerde "var" kelimesinin hem isim (varlık, mevcut) hem de fiil kökü (var etmek) olarak farklı anlam ve görevlerde kullanılması, cinas sanatının en belirgin özelliğidir. "Varlığı varı var eden var" ifadesi, "var" kelimesinin farklı anlam ve işlevlerle tekrarlandığı mükemmel bir cinas örneğidir.
- B) Seci: Genellikle düz yazıda (nesirde) cümle veya cümle parçacıklarının sonlarında ses uyumu (kafiye) bulunmasıdır. Bu dizeler şiir olduğu için ve asıl öne çıkan sanat ses uyumundan ziyade kelime oyunu olduğu için seci değildir.
- C) İrsal-i mesel: Bir düşünceyi güçlendirmek veya örneklendirmek amacıyla atasözü, özdeyiş veya bilinen bir sözün kullanılması sanatıdır. Dizelerde herhangi bir atasözü veya özdeyiş bulunmamaktadır.
- D) İstifham: Cevap bekleme amacı gütmeden, düşündürmek veya vurgu yapmak için soru sorma sanatıdır. Dizeler soru cümlesi şeklinde değildir, dolayısıyla istifham sanatı yoktur.
- Sonuç: Dizelerdeki "var" kelimesinin tekrarı ve farklı anlamlarda kullanılması, açıkça cinas sanatına işaret etmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
