Bir öğrenci levha hareketleri konusunu araştırırken aşağıdaki bilgilere ulaşıyor:
- Levhalar birbirinden uzaklaşabilir
- Levhalar birbirine yaklaşabilir
- Levhalar yanal olarak yer değiştirebilir
Buna göre aşağıdaki olaylardan hangisi levhaların birbirine yaklaşması sonucu oluşmaz?
A) Okyanus ortası sırtlar
B) Dalma-batma zonları
C) Orojenik hareketler
D) Volkanik ada yayları
Levha hareketleri, Dünya'nın dış katmanı olan litosferin büyük parçalarının (levhaların) birbirine göre hareket etmesiyle meydana gelen jeolojik olaylardır. Bu hareketler üç ana şekilde gerçekleşir:
- Uzaklaşma (Divergent): Levhalar birbirinden ayrılır. Bu bölgelerde yeni kabuk oluşumu gözlenir.
- Yaklaşma (Convergent): Levhalar birbirine doğru hareket eder ve çarpışır. Bu bölgelerde kabuk sıkışır, bükülür, yükselir veya bir levha diğerinin altına dalar.
- Yanal Yer Değiştirme (Transform): Levhalar birbirine sürtünerek yatay yönde hareket eder. Bu bölgelerde kabuk ne oluşur ne de yok olur, ancak yoğun depremler yaşanır.
Soru, levhaların birbirine yaklaşması (convergent) sonucu oluşmayan olayı bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri, levhaların birbirine yaklaşması durumuyla ilişkilendirerek inceleyelim:
- A) Okyanus ortası sırtlar: Bu yapılar, levhaların birbirinden uzaklaştığı (divergent) sınırlarda, mantodan yükselen magmanın yüzeye çıkarak yeni okyanus kabuğu oluşturmasıyla meydana gelir. Dolayısıyla, levhaların birbirine yaklaşması sonucu oluşmazlar.
- B) Dalma-batma zonları: Bir okyanusal levhanın, diğer bir okyanusal veya kıtasal levhanın altına daldığı (subduction) bölgelerdir. Bu, levhaların birbirine yaklaştığı (convergent) sınırlarda meydana gelen tipik bir olaydır.
- C) Orojenik hareketler: Levhaların çarpışması ve sıkışması sonucu dağ sıralarının oluşumunu ifade eder. Özellikle kıtasal levhaların çarpışmasıyla (convergent) büyük dağ sistemleri (örneğin Himalayalar) meydana gelir.
- D) Volkanik ada yayları: Genellikle iki okyanusal levhanın çarpışması ve birinin diğerinin altına dalması (subduction) sonucu, dalan levhanın erimesiyle oluşan magmanın yüzeye çıkarak volkanik adalar zinciri oluşturmasıdır. Bu da levhaların birbirine yaklaşması (convergent) sonucu oluşur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, okyanus ortası sırtlar levhaların birbirinden uzaklaşmasıyla oluşurken, diğer seçenekler levhaların birbirine yaklaşmasıyla oluşan olaylardır.
Cevap A seçeneğidir.
