Sevgili öğrenciler, bu soruda bir metinde geçen fiillerin türlerini inceleyerek, hangi fiil türüne örnek olmadığını bulacağız. Fiil türlerini hatırlayalım ve metnimizdeki fiilleri tek tek değerlendirelim:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir öznenin isteyerek ve bilinçli olarak yaptığı, bir nesneyi etkileyen veya nesne alabilen fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verirler.
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen, bir durumdan başka bir duruma geçişi veya değişimi anlatan fiillerdir. Genellikle bir süreç içerirler. (Örnek: büyümek, yaşlanmak, paslanmak, sararmak)
- Hareket Fiilleri: Öznenin bir yerden bir yere gitme, yer değiştirme veya fiziksel bir eylemde bulunma halini anlatan fiillerdir.
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan, nesne alamayan fiillerdir. Öznenin iradesiyle gerçekleşebilir ama bir nesneyi etkilemez. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap vermezler.
Şimdi metnimizdeki fiilleri bulalım ve türlerini belirleyelim:
- Metin: "Küçük çocuk, odasında sessizce kitap okuyordu. Birden gözleri parladı ve heyecanla yerinden fırladı."
- "okuyordu" (okumak): Çocuk isteyerek ve bilinçli bir eylem yapıyor. "Neyi okuyordu?" sorusuna "kitap" cevabını alabiliriz, yani nesne alabiliyor. Bu, bir iş bildiren fiildir. (A seçeneğine örnek vardır.)
- "parladı" (parlamak): Gözlerin o anki durumunu (parlak olma halini) anlatır. Bu eylem öznenin iradesiyle gerçekleşmez ve nesne almaz. Bu, bir durum bildiren fiildir. (D seçeneğine örnek vardır.)
- "fırladı" (fırlamak): Çocuk yerinden kalkıp hızla hareket ediyor. Bu, bir yer değiştirme ve fiziksel bir eylemdir. Bu, bir hareket bildiren fiildir. (C seçeneğine örnek vardır.)
Gördüğümüz gibi, metinde iş bildiren fiil ("okuyordu"), durum bildiren fiil ("parladı") ve hareket bildiren fiil ("fırladı") örnekleri bulunmaktadır. Ancak, öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi anlatan (büyümek, yaşlanmak, paslanmak gibi) bir oluş bildiren fiile örnek yoktur.
Cevap B seçeneğidir.
