Anlamlarına göre fiiller Test 2

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, öznenin yaptığı işi başkasına etki ettirme anlamı taşımaktadır?

A) Çocuk uyudu.
B) Ağaçlar büyüdü.
C) Müdür öğretmeni çağırdı.
D) Bulutlar dağıldı.

Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden istenen, fiilin (eylemin) özne tarafından yapıldığında, bu eylemin başka bir varlığı veya kişiyi etkilemesi durumunu bulmaktır. Yani, fiilin bir nesne alıp almadığına, eylemin bir başkasına "geçip geçmediğine" bakacağız. Bu tür fiillere geçişli fiil denir.

• A) Çocuk uyudu.

  Bu cümlede fiil "uyudu" (uyumak) fiilidir. Eylemi yapan özne "çocuk"tur. Uyuma eylemi sadece çocuğu etkiler, yani çocuk kendi kendine uyur. Bu eylem başkasına etki etmez. Bu fiil geçişsizdir.

• B) Ağaçlar büyüdü.

  Bu cümlede fiil "büyüdü" (büyümek) fiilidir. Eylemi yapan özne "ağaçlar"dır. Büyüme eylemi sadece ağaçların kendi içsel gelişimidir. Başka bir varlığı doğrudan etkilemez. Bu fiil de geçişsizdir.

• C) Müdür öğretmeni çağırdı.

  Bu cümlede fiil "çağırdı" (çağırmak) fiilidir. Eylemi yapan özne "müdür"dür. Müdürün yaptığı "çağırma" eylemi, "öğretmeni" etkilemektedir. Yani müdürün yaptığı iş (çağırma), başka bir kişiye (öğretmene) yönelmiş ve onu etkilemiştir. "Kimi çağırdı?" diye sorduğumuzda "öğretmeni" cevabını alabiliyoruz. Bu fiil geçişlidir.

• D) Bulutlar dağıldı.

  Bu cümlede fiil "dağıldı" (dağılmak) fiilidir. Eylemi yapan özne "bulutlar"dır. Dağılma eylemi sadece bulutların kendi kendine gerçekleşen bir durumudur. Başka bir varlığı doğrudan etkilemez. Bu fiil de geçişsizdir.

Yukarıdaki açıklamalara göre, öznenin yaptığı işi başkasına etki ettirme anlamı taşıyan cümle C seçeneğidir.

Cevap C seçeneğidir.