Sevgili öğrenciler,
Fiillerin türlerini belirlerken, fiilin özneyle ilişkisine, nesne alıp almadığına ve eylemin niteliğine (iradeye bağlı olup olmadığı, değişim içerip içermediği) dikkat etmeliyiz. Fiiller genel olarak üç türe ayrılır:
- İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin isteğiyle gerçekleşen, bir nesneyi etkileyen fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verirler. (Örnek: okumak, yazmak)
- Durum Fiilleri: Öznenin isteğiyle gerçekleşen veya öznenin içinde bulunduğu anlık durumu/halini bildiren, bir nesneyi etkilemeyen fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: uyumak, oturmak)
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen, bir durumdan başka bir duruma geçişi, yani bir değişimi bildiren fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: büyümek, sararmak)
Şimdi verilen cümleyi adım adım inceleyelim:
- Cümlemiz: "Güneş batarken gökyüzü kızıla boyandı."
- Bu cümlede iki temel fiil bulunmaktadır: "batarken" (batmak fiili) ve "boyandı" (boyanmak fiili).
1. "batarken" (batmak fiili)
- "Güneş batarken" ifadesindeki "batmak" fiili, Güneş'in o anki konumunu, içinde bulunduğu hali (batma halini) anlatır.
- Bu fiil, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap vermez, yani nesne almaz.
- Güneşin batması bir süreç olsa da, burada Güneş'in o anki durumunu betimlediği için durum fiili olarak kabul edilir. Durum fiilleri, öznenin içinde bulunduğu anlık halini veya konumunu ifade eder.
2. "boyandı" (boyanmak fiili)
- "Gökyüzü kızıla boyandı" ifadesindeki "boyanmak" fiili, gökyüzünün renginin zamanla (Güneşin batmasıyla) kendiliğinden değişmesini, yani bir halden başka bir hale geçmesini ifade eder.
- Bu değişim, gökyüzünün iradesi dışında gerçekleşir.
- Bu fiil de "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap vermez.
- Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi bildirdiği için oluş fiili olarak kabul edilir.
Buna göre, cümledeki fiillerin türleri sırasıyla "Durum" ve "Oluş"tur.
Cevap A seçeneğidir.
