10. "Sanatçı, tuvali renk renk boyadı ve ortaya harika bir eser çıktı." cümlesindeki fiillerin türleri sırasıyla nedir?
A) İş fiili - Oluş fiili
B) Durum fiili - İş fiili
C) Oluş fiili - Durum fiili
D) İş fiili - Durum fiili
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle fiil türlerini, verilen bir cümle üzerinden adım adım inceleyerek pekiştireceğiz. Fiillerin cümledeki anlam ve işlevlerine göre nasıl sınıflandırıldığını hep birlikte görelim.
Verilen cümlemiz: "Sanatçı, tuvali renk renk boyadı ve ortaya harika bir eser çıktı."
- Adım 1: Cümledeki fiilleri belirleyelim.
- Cümlede iki temel fiil bulunmaktadır: "boyadı" ve "çıktı".
- Adım 2: Fiil türlerini kısaca hatırlayalım.
- İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği, bir etki bırakan eylemleri anlatır. Bu fiiller "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verebilir (geçişli fiillerdir). Örnek: okumak (kitabı okumak), yazmak (mektubu yazmak).
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu veya hali anlatır. Bir nesne almazlar ("neyi?", "kimi?" sorularına cevap vermezler). Öznenin iradesiyle gerçekleşen, ancak bir nesneye etki etmeyen eylemlerdir. Örnek: uyumak, gülmek, oturmak.
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen değişimi veya gelişimi anlatan fiillerdir. Genellikle bir halden başka bir hale geçişi ifade ederler. Bir nesne almazlar. Örnek: uzamak, sararmak, paslanmak, büyümek.
- Adım 3: İlk fiilimiz "boyadı" fiilini inceleyelim.
- "Boyadı" fiili, "boyamak" eyleminden gelmektedir.
- Sanatçı neyi boyadı? "Tuvali" boyadı. Gördüğünüz gibi, fiil "neyi?" sorusuna cevap verebilen bir nesne almıştır.
- Bu eylem, özne (sanatçı) tarafından bir nesne (tuval) üzerinde gerçekleştirilen, bir etki bırakan bir eylemdir.
- Bu nedenle, "boyadı" fiili bir iş (kılış) fiilidir.
- Adım 4: İkinci fiilimiz "çıktı" fiilini inceleyelim.
- "Çıktı" fiili, "çıkmak" eyleminden gelmektedir. Ancak buradaki kullanımı önemlidir: "ortaya harika bir eser çıktı."
- Burada "çıkmak" fiili, bir şeyin "meydana gelmesi", "oluşması", "belirmesi" anlamında kullanılmıştır. Eserin kendiliğinden, bir süreç sonucunda ortaya çıkmasını ifade eder.
- Bu eylem, öznenin (eser) iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen bir değişimi veya oluşumu anlatır. Bir nesne almaz ("neyi çıktı?" sorusu anlamsızdır).
- Bu nedenle, "çıktı" fiili (bu bağlamda) bir oluş fiilidir.
- Adım 5: Fiil türlerini sırasıyla belirleyelim.
- İlk fiil: "boyadı" -> İş fiili
- İkinci fiil: "çıktı" -> Oluş fiili
- Sıralama: İş fiili - Oluş fiili
Bu sıralama, seçenekler arasında A seçeneğinde verilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
