2. sınıf Türkçe oluş sırası etkinlikleri Test 1

Bir kelimenin anlamını değiştirmeden, sadece cümledeki görevini belirten eklere "çekim eki" denir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime, bir çekim eki almıştır?

A) Yolcu otobüsü hareket etti.
B) Çiçekleri her gün suluyorum.
C) Gözlük camı kırılmış.
D) Kalemlik okulda kalmış.

Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden bir kelimenin anlamını değiştirmeden, sadece cümledeki görevini belirten eklere yani "çekim eklerine" örnek olan bir kelimeyi bulmamız isteniyor. Haydi, her bir seçeneği adım adım inceleyelim:

• Çekim Eki Nedir?

  Çekim ekleri, kelimenin kök veya gövdesinin anlamını değiştirmeyen, sadece o kelimenin cümle içindeki görevini (özne, nesne, dolaylı tümleç vb.), zamanını, sayısını veya aitliğini belirten eklerdir. Örneğin, çoğul ekleri (-ler, -lar), hal ekleri (-i, -e, -de, -den), iyelik ekleri (-im, -in, -i) ve fiil çekim ekleri (zaman, şahıs ekleri) çekim ekleridir.

  Buna karşılık, "yapım ekleri" kelimenin anlamını veya türünü tamamen değiştirerek yeni bir kelime türetir. Örneğin, "göz" kelimesine "-lük" eki geldiğinde "gözlük" olur ve anlam tamamen değişir.

• A) Yolcu otobüsü hareket etti.
  • Altı çizili kelime: Yolcu
  • Kelimenin kökü: "Yol"
  • Ek: "-cu"
  • "Yol" (bir yerden bir yere gitmek için kullanılan güzergah) kelimesine "-cu" eki geldiğinde "yolcu" (yolculuk yapan kişi) anlamı oluşur. Bu ek, kelimenin anlamını tamamen değiştirerek yeni bir kelime türettiği için bir yapım ekidir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
• B) Çiçekleri her gün suluyorum.
  • Altı çizili kelime: Çiçekleri
  • Kelimenin kökü: "Çiçek"
  • Ekler: "-ler" ve "-i"
  • "Çiçek" kelimesine önce çoğul eki olan "-ler" gelmiştir. "-ler" eki, kelimenin anlamını değiştirmeyip sadece sayısını (birden fazla olduğunu) belirttiği için bir çekim ekidir.
  • Ardından, belirtme hal eki olan "-i" gelmiştir. Bu ek, "çiçek" kelimesinin cümlede belirtili nesne görevinde olduğunu (neyi suluyorum? çiçekleri) gösterir. Hal ekleri de kelimenin anlamını değiştirmeyip cümledeki görevini belirttiği için bir çekim ekidir.
  • Dolayısıyla, "Çiçekleri" kelimesi hem çoğul eki hem de hal eki almıştır ve bu ekler kelimenin anlamını değiştirmeyip sadece görevini ve sayısını belirttiği için çekim ekidir. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır.
• C) Gözlük camı kırılmış.
  • Altı çizili kelime: Gözlük
  • Kelimenin kökü: "Göz"
  • Ek: "-lük"
  • "Göz" (organ) kelimesine "-lük" eki geldiğinde "gözlük" (görme bozukluğunu düzeltmek için kullanılan araç) anlamı oluşur. Bu ek, kelimenin anlamını tamamen değiştirerek yeni bir kelime türettiği için bir yapım ekidir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir.
• D) Kalemlik okulda kalmış.
  • Altı çizili kelime: Kalemlik
  • Kelimenin kökü: "Kalem"
  • Ek: "-lik"
  • "Kalem" (yazı yazma aracı) kelimesine "-lik" eki geldiğinde "kalemlik" (kalemleri koymaya yarayan kutu) anlamı oluşur. Bu ek, kelimenin anlamını tamamen değiştirerek yeni bir kelime türettiği için bir yapım ekidir. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap değildir.

Cevap B seçeneğidir.