3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması yoktur?
A) Okul müdürünün odasının anahtarı kaybolmuş.
B) Çocuğun oyuncağının parçası kırılmış.
C) Bahçedeki ağacın dalları kurumuş.
D) Müzenin tarihi eserlerinin değeri bilinmiyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçenin önemli konularından biri olan "zincirleme isim tamlaması" konusunu anlamamızı sağlayacak. Hadi gelin, bu soruyu adım adım çözelim ve konuyu pekiştirelim.
Öncelikle "Zincirleme İsim Tamlaması" Nedir?
- Zincirleme isim tamlaması, en az üç ismin bir araya gelerek oluşturduğu bir tamlamadır.
- Bu tamlamada, tamlayan veya tamlanan kısmından en az biri, kendi içinde başka bir isim tamlamasıdır.
- Kısacası, birden fazla isim tamlamasının birbirine bağlanmasıyla oluşur. Örneğin: "evin kapısının kolu" (evin kapısı bir tamlama, kapısının kolu başka bir tamlama ve bunlar birleşmiş).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
-
A) Okul müdürünün odasının anahtarı kaybolmuş.
- Burada önce "okul müdürü" ifadesine bakalım. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır (okulun müdürü anlamında). Yani bir isim tamlamasıdır.
- Şimdi "okul müdürünün odası" ifadesine bakalım. Burada "okul müdürü" tamlayan, "oda" ise tamlanandır. Bu da bir belirtili isim tamlamasıdır. Yani yine bir isim tamlamasıdır.
- Son olarak "okul müdürünün odasının anahtarı" ifadesine bakalım. Burada "okul müdürünün odası" tamlayan görevini üstlenirken, "anahtar" tamlanan görevini üstlenmiştir. Gördüğümüz gibi, tamlayan kısmı (okul müdürünün odası) kendi içinde bir isim tamlamasıdır. Bu nedenle bu ifade bir zincirleme isim tamlamasıdır.
-
B) Çocuğun oyuncağının parçası kırılmış.
- Önce "çocuğun oyuncağı" ifadesine bakalım. Bu, bir belirtili isim tamlamasıdır. Yani bir isim tamlamasıdır.
- Şimdi "çocuğun oyuncağının parçası" ifadesine bakalım. Burada "çocuğun oyuncağı" tamlayan, "parça" ise tamlanandır. Tamlayan kısmı (çocuğun oyuncağı) kendi içinde bir isim tamlamasıdır. Bu nedenle bu ifade bir zincirleme isim tamlamasıdır.
-
C) Bahçedeki ağacın dalları kurumuş.
- Önce "bahçedeki ağaç" ifadesine bakalım. "Bahçedeki" sözcüğü "ağaç" ismini niteleyen bir sıfattır (hangi ağaç? bahçedeki ağaç). Bu bir sıfat tamlamasıdır, isim tamlaması değildir.
- Şimdi "ağacın dalları" ifadesine bakalım. Bu, bir belirtili isim tamlamasıdır.
- Cümlenin tamamına baktığımızda, "bahçedeki ağacın dalları" ifadesinde, "ağacın dalları" isim tamlamasının başına "bahçedeki" sıfatı gelmiştir. Zincirleme isim tamlaması olabilmesi için, tamlayan veya tamlanan kısmının kendi içinde bir isim tamlaması olması gerekir. Burada "bahçedeki ağaç" bir isim tamlaması değil, bir sıfat tamlaması olduğu için, bu ifade zincirleme isim tamlaması değildir. Sadece bir sıfat tamlaması ve bir belirtili isim tamlamasının birleşimidir.
-
D) Müzenin tarihi eserlerinin değeri bilinmiyor.
- Önce "tarihi eserler" ifadesine bakalım. "Tarihi" sözcüğü "eserler" ismini niteleyen bir sıfattır. Bu bir sıfat tamlamasıdır.
- Şimdi "müzenin eserleri" ifadesine bakalım. Bu, bir belirtili isim tamlamasıdır.
- "Müzenin tarihi eserleri" ifadesi, tamlananı (eserleri) sıfatla nitelenmiş bir belirtili isim tamlamasıdır. Bu da bir isim tamlaması olarak kabul edilir.
- Son olarak "müzenin tarihi eserlerinin değeri" ifadesine bakalım. Burada "müzenin tarihi eserleri" tamlayan görevini üstlenirken, "değer" tamlanan görevini üstlenmiştir. Tamlayan kısmı (müzenin tarihi eserleri) kendi içinde bir isim tamlaması olduğu için, bu ifade bir zincirleme isim tamlamasıdır.
Yapılan incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki ifadede zincirleme isim tamlaması bulunmadığı açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
