8. "Dün akşam izlediğim filmin başrol oyuncusunun performansı" ifadesi için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Zincirleme isim tamlamasıdır
B) Tamlananı "performansı"dır
C) Dört tamlayandan oluşur
D) Belirtili isim tamlamasıdır
Sevgili öğrenciler, bu soruda verilen "Dün akşam izlediğim filmin başrol oyuncusunun performansı" ifadesini dil bilgisi kuralları açısından inceleyerek hangi seçeneğin yanlış olduğunu bulacağız. İfadeyi adım adım analiz edelim:
- Öncelikle, ifadenin temel yapısını ve isim tamlamalarını belirleyelim. İfadenin çekirdeği "performansı" kelimesidir.
- "oyuncusunun performansı": Bu bir belirtili isim tamlamasıdır. (Tamlayan: oyuncusunun, Tamlanan: performansı)
- "başrol oyuncusu": Bu kendi başına bir belirtisiz isim tamlamasıdır. (Tamlayan: başrol, Tamlanan: oyuncusu)
- Şimdi bu iki tamlamayı birleştirelim: "başrol oyuncusunun performansı". Burada "başrol oyuncusu" belirtisiz isim tamlaması, "oyuncusunun performansı" belirtili isim tamlamasının tamlayanını oluşturmuştur. Bu tür iç içe geçmiş tamlamalara zincirleme isim tamlaması denir.
- Daha da genişletelim: "filmin başrol oyuncusunun performansı". Burada "filmin" tamlayan, "başrol oyuncusunun performansı" ise tamlanandır. Tamlanan kısmı kendi içinde zincirleme bir isim tamlaması olduğu için, bu ifade de bir zincirleme isim tamlamasıdır.
- Son olarak, ifadenin en başına bakalım: "Dün akşam izlediğim filmin başrol oyuncusunun performansı". Burada "Dün akşam izlediğim" ifadesi, "film" ismini niteleyen bir sıfat fiil öbeğidir. Yani "Dün akşam izlediğim film" bir sıfat tamlamasıdır. Bu sıfat tamlaması, büyük tamlamanın tamlayanını oluşturan "film" kelimesini nitelemiştir. Bu durum, tamlamanın zincirleme olma özelliğini değiştirmez.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Zincirleme isim tamlamasıdır
- Yukarıdaki analizimizde de belirttiğimiz gibi, "başrol oyuncusunun performansı" ifadesi zincirleme bir isim tamlamasıdır. Bu tamlamanın da tamlayan veya tamlanan olarak başka bir tamlamaya katılmasıyla oluşan "Dün akşam izlediğim filmin başrol oyuncusunun performansı" ifadesi de zincirleme isim tamlamasıdır. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- B) Tamlananı "performansı"dır
- İfadenin en sonunda yer alan ve iyelik eki (-ı) alan "performansı" kelimesi, tüm bu uzun tamlamanın ana tamlananıdır. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- C) Dört tamlayandan oluşur
- İfadede yer alan tamlayanları tek tek belirleyelim:
- 1. "filmin": Tamlayan eki (-in) almıştır.
- 2. "oyuncusunun": Tamlayan eki (-un) almıştır.
- 3. "başrol": "başrol oyuncusu" belirtisiz isim tamlamasının tamlayanıdır ve ek almamıştır.
- "Dün akşam izlediğim" kısmı ise "film" ismini niteleyen bir sıfat fiil öbeğidir, tek başına bir tamlayan değildir. Görüldüğü gibi, bu ifadede toplam 3 adet tamlayan bulunmaktadır. Dolayısıyla "Dört tamlayandan oluşur" ifadesi yanlıştır.
- D) Belirtili isim tamlamasıdır
- İfadenin en genel yapısına baktığımızda, "Dün akşam izlediğim filmin" kısmı tamlayan (tamlayan eki -in almış), "başrol oyuncusunun performansı" kısmı ise tamlanandır (tamlanan eki -ı, "performansı" kelimesinde). Hem tamlayan hem de tamlanan ek aldığı için, bu ifade en genel haliyle belirtili isim tamlamasıdır. Zincirleme isim tamlamaları aynı zamanda belirtili veya belirtisiz olabilir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
A, B ve D seçenekleri doğru olduğuna göre, yanlış olan ifade C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
