9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması, bir sıfat tamlamasının tamlananı olarak kullanılmıştır?
A) Mavi gözlü çocuğun annesi geldi.
B) Yeni açılan mağazanın vitrininin ışığı
C) Büyük bahçeli evin kapısının rengi
D) Eski kitabın sayfalarının sararması
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda bizden, zincirleme isim tamlamasının bir sıfat tamlamasının tamlananı olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle temel kavramları hatırlayalım:
- İsim Tamlaması: En az iki ismin anlamca birbirini tamamlamasıyla oluşur. Tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki öğesi vardır.
- Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem de tamlanan ek alır (örn: evin kapısı).
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlanan ek alır (örn: okul bahçesi).
- Zincirleme İsim Tamlaması: En az üç isimden oluşur ve iç içe geçmiş isim tamlamalarıdır. Genellikle bir isim tamlamasının tamlayanı veya tamlananı başka bir isim tamlaması olur (örn: okul bahçesinin kapısı, evin kapısının rengi).
- Sıfat Tamlaması: Bir sıfatın bir ismi nitelemesi veya belirtmesiyle oluşur. Sıfat (tamlayan) + İsim (tamlanan) şeklindedir (örn: güzel ev, üç elma).
Soru bizden, bir zincirleme isim tamlamasının, bir sıfat tamlamasının tamlananı yani nitelenen veya belirtilen kısmı olmasını istiyor. Yani yapının [Sıfat] + [Zincirleme İsim Tamlaması] şeklinde olması gerekiyor.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Mavi gözlü çocuğun annesi geldi.
- "Mavi gözlü çocuk": Sıfat tamlamasıdır (nasıl çocuk? mavi gözlü çocuk). "Mavi gözlü" sıfat, "çocuk" tamlanandır.
- "Mavi gözlü çocuğun annesi": Belirtili isim tamlamasıdır. Burada "mavi gözlü çocuk" tamlayan, "annesi" ise tamlanandır.
- Bu cümlede zincirleme isim tamlaması yoktur. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap olamaz.
- B) Yeni açılan mağazanın vitrininin ışığı
- "Yeni açılan mağaza": Sıfat tamlamasıdır (nasıl mağaza? yeni açılan mağaza). "Yeni açılan" sıfat, "mağaza" tamlanandır.
- "Mağazanın vitrininin ışığı": Zincirleme isim tamlamasıdır ("mağazanın vitrini" + "vitrinin ışığı").
- Burada "yeni açılan" sıfatı, "mağaza" kelimesini nitelemektedir. "Mağaza" ise zincirleme isim tamlamasının tamlayanının bir parçasıdır. Yani sıfat tamlaması, zincirleme isim tamlamasının tamlayanı içinde yer almaktadır, zincirleme isim tamlamasının tamamını nitelememektedir. Bu nedenle B seçeneği doğru cevap olamaz.
- C) Büyük bahçeli evin kapısının rengi
- "Evin kapısının rengi": Zincirleme isim tamlamasıdır. ("evin kapısı" + "kapısının rengi").
- "Büyük bahçeli": Bu ifade, "büyük" ve "bahçeli" kelimelerinin birleşimiyle oluşmuş bir birleşik sıfattır. "Nasıl ev?" sorusuna cevap veren "bahçeli ev" bir sıfat tamlamasıdır. "Büyük bahçeli" ise bu "bahçeli" sıfatını pekiştiren bir sıfat grubudur ve tek bir sıfat gibi işlev görür.
- Burada "büyük bahçeli" sıfatı, "evin kapısının rengi" zincirleme isim tamlamasının tamamını nitelemektedir. Yani "Nasıl evin kapısının rengi?" sorusuna "büyük bahçeli evin kapısının rengi" cevabını alabiliriz.
- Dolayısıyla, "evin kapısının rengi" zincirleme isim tamlaması, "büyük bahçeli" sıfatının tamlananı olarak kullanılmıştır. Bu yapı, [Sıfat (Büyük bahçeli)] + [Zincirleme İsim Tamlaması (evin kapısının rengi)] şeklindedir.
- D) Eski kitabın sayfalarının sararması
- "Eski kitap": Sıfat tamlamasıdır (nasıl kitap? eski kitap). "Eski" sıfat, "kitap" tamlanandır.
- "Kitabın sayfalarının sararması": Zincirleme isim tamlamasıdır ("kitabın sayfaları" + "sayfalarının sararması").
- Burada "eski" sıfatı, "kitap" kelimesini nitelemektedir. "Kitap" ise zincirleme isim tamlamasının tamlayanının bir parçasıdır. Yani sıfat tamlaması, zincirleme isim tamlamasının tamlayanı içinde yer almaktadır, zincirleme isim tamlamasının tamamını nitelememektedir. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap olamaz.
Yukarıdaki analizler sonucunda, C seçeneğindeki "büyük bahçeli" sıfatının, "evin kapısının rengi" zincirleme isim tamlamasının tamamını nitelediğini ve bu zincirleme isim tamlamasının bir sıfat tamlamasının tamlananı olarak kullanıldığını görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
