Sosyolojik bir araştırmada "gelir düzeyi" değişkeni şu şekilde kodlanmıştır: 1 = 0-5000 TL, 2 = 5001-10000 TL, 3 = 10001 TL ve üzeri.
Bu kodlama işlemi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Nitel bir değişken nicel hale getirilmiştir
B) Nicel bir değişken nitel hale getirilmiştir
C) Bağımlı değişken bağımsız değişkene dönüştürülmüştür
D) Değişkenin ölçüm düzeyi değiştirilmiştir
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, sosyolojik araştırmalarda sıkça karşılaşılan bir veri kodlama işlemini ve bu işlemin değişkenin türü üzerindeki etkisini anlamamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:
- Değişkeni Tanımlayalım: Sorumuzdaki değişken "gelir düzeyi"dir. Bir kişinin ne kadar para kazandığı, yani gelir miktarı, doğal olarak sayısal (nicel) bir bilgidir. Örneğin, "3500 TL", "7800 TL" gibi net rakamlarla ifade edilebilir. Bu haliyle "gelir düzeyi" nicel bir değişkendir.
- Kodlama İşlemini İnceleyelim: Araştırmacı, bu nicel "gelir düzeyi" değişkenini şu şekilde kodlamış:
- 1 = 0-5000 TL
- 2 = 5001-10000 TL
- 3 = 10001 TL ve üzeri
- Kodlamanın Anlamı: Burada, gelir miktarları belirli aralıklara bölünmüş ve her aralığa bir sayısal kod (1, 2, 3) atanmıştır. "0-5000 TL" gibi ifadeler, aslında bir gelir aralığını tanımlayan, açıklayan birer etikettir. Bu etiketler, gelir düzeyinin bir "niteliğini" veya "durumunu" (örneğin, "düşük gelirli", "orta gelirli", "yüksek gelirli" gibi) belirtir. Yani, bu aralıklar kendi başlarına birer "nitel" (descriptive/categorical) ifade olarak düşünülebilir.
- Dönüşümü Anlayalım: Kodlama işlemiyle, bu nitel (tanımlayıcı) aralık etiketlerine (örneğin, "0-5000 TL" etiketine) sayısal bir değer (1) atanmıştır. Bu, esasen nitel bir açıklamayı (gelir aralığı tanımını) sayısal (nicel) bir koda dönüştürme işlemidir. Artık her bir gelir aralığı, bir sayı ile temsil edilmektedir. Bu sayılar (1, 2, 3) sıralı bir yapıya sahip olsa da, temel olarak nitel olan bu aralıkları nicel kodlara dönüştürmüştür.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Nitel bir değişken nicel hale getirilmiştir: Yukarıdaki açıklamaya göre, gelir aralıklarını tanımlayan nitel ifadeler (0-5000 TL gibi) sayısal kodlara (1, 2, 3) dönüştürülerek nicel bir temsil kazanmıştır. Bu ifade, yapılan dönüşümü doğru bir şekilde açıklar.
- B) Nicel bir değişken nitel hale getirilmiştir: Eğer gelir düzeyi doğrudan "3500 TL" gibi nicel bir değerden "düşük gelirli" gibi nitel bir kategoriye dönüştürülseydi bu doğru olurdu. Ancak burada, nitel olarak ele alınan aralık tanımlarına nicel kodlar atanmıştır.
- C) Bağımlı değişken bağımsız değişkene dönüştürülmüştür: Soru, değişkenin bağımlı veya bağımsız rolü hakkında bilgi vermemektedir. Bu seçenek, yapılan kodlama işlemiyle ilgili değildir.
- D) Değişkenin ölçüm düzeyi değiştirilmiştir: Bu ifade teknik olarak doğrudur (oran ölçeğinden sıralı ölçeğe geçilmiştir). Ancak A seçeneği, bu dönüşümün "nitel" ve "nicel" değişkenler arasındaki geçişini daha doğrudan ve kapsamlı bir şekilde ifade eder. Kodlama işlemiyle nitel olan aralık tanımları nicel kodlara dönüştürülerek, değişkenin nicel bir temsil kazanması sağlanmıştır.
Bu tür kodlamalarda, başlangıçtaki sayısal değerler (gelir miktarı) gruplandırılarak kategorik (nitel) bir yapıya bürünür. Ancak, sorudaki "0-5000 TL" gibi aralık tanımları, birer nitel açıklama olarak kabul edildiğinde, bunlara sayısal kodlar atanması nitel bir ifadenin nicel bir temsile dönüştürülmesi anlamına gelir.
Cevap A seçeneğidir.
