5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz isim tamlaması kullanılmamıştır?
A) Kitap okuma alışkanlığı küçük yaşlarda kazanılır.
B) Okul bahçesi yemyeşil çimlerle kaplıydı.
C) Öğrenci velileri toplantıya katılım sağladı.
D) Matematik dersi sınav sonuçları açıklandı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, belirtisiz isim tamlamasının ne olduğunu iyi anlamamız ve cümlelerdeki isim tamlamalarını doğru bir şekilde analiz etmemiz gerekiyor. Haydi, adım adım ilerleyelim:
- Belirtisiz İsim Tamlaması Nedir?
- Belirtisiz isim tamlaması, iki isimden oluşan bir tamlamadır.
- Birinci isim (tamlayan) hiçbir ek almaz.
- İkinci isim (tamlanan) ise iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alır.
- Bu tamlamalar genellikle "ne?" sorusuna cevap verir ve tamlananın ne tür bir şey olduğunu, ne işe yaradığını veya neyden yapıldığını belirtir. Örneğin: "kapı kolu" (ne kolu? kapı kolu), "çocuk parkı" (ne parkı? çocuk parkı).
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitap okuma alışkanlığı küçük yaşlarda kazanılır.
- Bu cümlede "okuma alışkanlığı" ifadesi bir isim tamlamasıdır.
- "Okuma" (tamlayan) ek almamış, "alışkanlığı" (tamlanan) ise iyelik eki (-ı) almıştır.
- "Ne alışkanlığı?" sorusuna "okuma alışkanlığı" cevabını verir. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- (Ayrıca "kitap okuma" da belirtisiz isim tamlamasıdır ve bu ikisi birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturur.)
- B) Okul bahçesi yemyeşil çimlerle kaplıydı.
- Bu cümlede "okul bahçesi" ifadesi bir isim tamlamasıdır.
- "Okul" (tamlayan) ek almamış, "bahçesi" (tamlanan) ise iyelik eki (-i) almıştır.
- "Ne bahçesi?" sorusuna "okul bahçesi" cevabını verir. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- C) Öğrenci velileri toplantıya katılım sağladı.
- Bu cümlede "öğrenci velileri" ifadesi dikkat çekicidir.
- "Öğrenci" (tamlayan) ek almamış, "velileri" (tamlanan) ise iyelik eki (-i) almıştır. İlk bakışta belirtisiz gibi görünse de, anlamı farklıdır.
- "Öğrenci velileri" ifadesi "öğrencilerin velileri" anlamı taşır. Yani, burada bir sahiplik (ait olma) ilişkisi vardır ve tamlayanın aslında "-ın, -in" gibi bir genitif (ilgi) eki alması gerekirken, bu ekin düşürüldüğü bir yapıdır.
- Belirtisiz isim tamlamaları genellikle tamlananın "ne tür" bir şey olduğunu belirtirken (örneğin "elma ağacı" - elma türü bir ağaç), "öğrenci velileri" bir "öğrenci türü veli" değil, "öğrencilere ait veli" anlamı taşır. Bu nedenle, bu bir belirtisiz isim tamlaması değildir. Genellikle "tamlayanı düşmüş belirtili isim tamlaması" olarak kabul edilir veya "sıfat tamlaması" olarak da yorumlanabilir.
- D) Matematik dersi sınav sonuçları açıklandı.
- Bu cümlede iki farklı belirtisiz isim tamlaması bulunmaktadır:
- "Matematik dersi": "Matematik" (tamlayan) ek almamış, "dersi" (tamlanan) iyelik eki (-i) almıştır. "Ne dersi?" sorusuna "matematik dersi" cevabını verir. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- "Sınav sonuçları": "Sınav" (tamlayan) ek almamış, "sonuçları" (tamlanan) iyelik eki (-ı) almıştır. "Ne sonuçları?" sorusuna "sınav sonuçları" cevabını verir. Bu da bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- (Bu iki tamlama birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturur.)
Gördüğümüz gibi A, B ve D seçeneklerinde belirtisiz isim tamlamaları bulunurken, C seçeneğindeki "öğrenci velileri" ifadesi belirtisiz isim tamlaması değildir.
Cevap C seçeneğidir.
