9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç yoktur?
A) Yağmur yağıyor.
B) Çiçekleri vazoya koydu.
C) Öğrenciler sınıfta sessizce bekliyor.
D) Annem marketten ekmek aldı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki ögeleri doğru bir şekilde tespit etmemiz ve özellikle dolaylı tümleç olup olmadığını anlamamız gerekiyor. Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "kime, kimde, kimden, neye, nede, neden, nereye, nerede, nereden" sorularına cevap veren ögedir. Genellikle "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim:
- A) Yağmur yağıyor.
- Öncelikle yüklemi bulalım: "yağıyor".
- Yükleme özne sorusunu soralım: "Ne yağıyor?" Cevap: "Yağmur." (Bu, cümlenin öznesidir.)
- Şimdi dolaylı tümleç sorularını soralım: "Kime yağıyor?", "Neye yağıyor?", "Nerede yağıyor?", "Nereden yağıyor?" gibi sorulara bu cümlede bir cevap bulamıyoruz.
- Bu cümlede sadece özne ve yüklem bulunmaktadır. Dolayısıyla dolaylı tümleç yoktur.
- B) Çiçekleri vazoya koydu.
- Yüklem: "koydu".
- Özne: "O" (gizli özne).
- Nesne: "Neyi koydu?" Cevap: "Çiçekleri." (Bu, belirtili nesnedir.)
- Dolaylı tümleç sorusu: "Nereye koydu?" Cevap: "Vazoya." (Bu, dolaylı tümleçtir.)
- Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.
- C) Öğrenciler sınıfta sessizce bekliyor.
- Yüklem: "bekliyor".
- Özne: "Kim bekliyor?" Cevap: "Öğrenciler." (Bu, özne.)
- Dolaylı tümleç sorusu: "Nerede bekliyor?" Cevap: "Sınıfta." (Bu, dolaylı tümleçtir.)
- Zarf tümleci: "Nasıl bekliyor?" Cevap: "Sessizce." (Bu, zarf tümlecidir.)
- Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.
- D) Annem marketten ekmek aldı.
- Yüklem: "aldı".
- Özne: "Kim aldı?" Cevap: "Annem." (Bu, özne.)
- Nesne: "Ne aldı?" Cevap: "Ekmek." (Bu, belirtisiz nesnedir.)
- Dolaylı tümleç sorusu: "Nereden aldı?" Cevap: "Marketten." (Bu, dolaylı tümleçtir.)
- Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece A seçeneğindeki cümlede dolaylı tümleç bulunmadığını görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
