Orhun Yazıtları'nın edebi özelliklerini doğru bir şekilde değerlendirebilmek için öncelikle bu yazıtların ne amaçla yazıldığını ve içeriğini hatırlayalım:
- Orhun Yazıtları'nın Amacı ve İçeriği: Orhun Yazıtları, Göktürk Devleti döneminde dikilmiş anıtlardır. Bu yazıtlar, Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına yazılmış olup, Türk milletine seslenerek geçmişteki zaferleri, devletin kuruluşunu, düşmanlara karşı verilen mücadeleleri, milletin birlik ve beraberlik içinde yaşamasının önemini anlatır. Aynı zamanda, gelecek nesillere öğütler verir, devlet yönetimi ve milletin refahı için yapılması gerekenleri vurgular.
- Edebi Özellikleri: Yazıtlarda kullanılan dil oldukça güçlü, etkileyici ve hitabet sanatına uygun bir yapıya sahiptir. "Ey Türk milleti!" gibi doğrudan seslenişler, öğüt verici ve uyarıcı ifadeler sıkça kullanılır. Amaç, dinleyiciyi veya okuyucuyu ikna etmek, bilgilendirmek ve yönlendirmektir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Roman: Roman, genellikle kurgusal olayları anlatan, uzun soluklu bir düzyazı türüdür. Orhun Yazıtları kurgusal değil, tarihi ve belgesel niteliktedir.
- B) Söylev (Nutuk): Söylev, belirli bir topluluğa hitaben yapılan, onları bilgilendirmek, ikna etmek, coşturmak veya yönlendirmek amacıyla söylenen etkili ve coşkulu konuşmalardır. Orhun Yazıtları'nın içeriği ve hitap şekli, tıpkı bir liderin halkına yaptığı konuşma gibi, tam da bu tanıma uyar. Yazıtlar, taşlara kazınmış birer "nutuk" niteliğindedir.
- C) Hikaye: Hikaye, yaşanmış veya yaşanması mümkün olayları anlatan kısa düzyazı türüdür. Orhun Yazıtları'nın temel amacı hikaye anlatmak değil, millete seslenmek ve öğüt vermektir.
- D) Şiir: Şiir, duygu ve düşüncelerin ölçülü, uyaklı veya serbest bir düzen içinde, edebi sanatlarla yoğunlaştırılarak anlatıldığı bir türdür. Orhun Yazıtları'nda edebi bir dil ve ritim olsa da, genel yapıları ve amaçları itibarıyla şiir olarak sınıflandırılamazlar; daha çok düzyazı (nesir) formundadırlar.
- Sonuç: Orhun Yazıtları'nın Türk milletine doğrudan seslenmesi, onlara öğütler vermesi, tarihi olayları aktarırken ikna edici ve yönlendirici bir dil kullanması, onları bir "söylev" veya "nutuk" örneği yapar.
Cevap B seçeneğidir.
