Bir öğrenci bitki hareketleriyle ilgili aşağıdaki gözlemleri kaydetmiştir:
- Menekşe yapraklarının ışığa doğru yönelmesi
- Küstüm otunun dokununca kapanması
- Asma köklerinin nemli yüzeylere tutunması
- Akşamsefası çiçeklerinin akşam kapanıp sabah açılması
Bu gözlemlerden hangileri nasti hareketine örnektir?
A) Menekşe ve asma
B) Küstüm otu ve akşamsefası
C) Menekşe ve küstüm otu
D) Asma ve akşamsefası
Bitkiler, çevrelerindeki çeşitli uyaranlara karşı farklı şekillerde tepki verirler. Bu tepkiler genellikle iki ana kategoriye ayrılır: tropizma ve nasti hareketleri.
- Tropizma (Yönelim Hareketleri): Bu hareketler, uyarının geldiği yöne bağlıdır. Bitki, uyaranın geldiği yöne doğru (pozitif tropizma) veya ondan uzağa doğru (negatif tropizma) büyür ya da yönelir. Örneğin, ışığa yönelme (fototropizma), yerçekimine yönelme (jeotropizma), suya yönelme (hidrotropizma) gibi. Tropizma hareketleri genellikle büyüme ile ilişkilidir ve kalıcı değişikliklerdir.
- Nasti (Yönelimli Olmayan Hareketler): Bu hareketler, uyarının geldiği yöne bağlı değildir. Bitkinin tepkisi, uyaranın yönünden bağımsızdır ve genellikle turgor basıncındaki (hücre içi su basıncı) değişikliklerle gerçekleşir. Nastik hareketler genellikle geçicidir. Örneğin, dokunmaya tepki (sismonasti), ışığa tepki (fotonasti), sıcaklığa tepki (termonasti) veya gece-gündüz döngüsüne tepki (niktinasti) gibi.
Şimdi öğrencinin gözlemlerini tek tek inceleyelim:
- Menekşe yapraklarının ışığa doğru yönelmesi: Bu, ışık (uyaran) yönüne bağlı bir harekettir. Yapraklar ışığın geldiği yöne doğru yönelir. Bu bir fototropizma örneğidir ve tropizma hareketidir.
- Küstüm otunun dokununca kapanması: Bu, dokunma (uyaran) yönüne bağlı olmayan bir harekettir. Bitkinin neresine dokunulursa dokunulsun, yaprakçıklar kapanır. Bu bir sismonasti örneğidir ve nasti hareketidir.
- Asma köklerinin nemli yüzeylere tutunması: Bu, nem (uyaran) yönüne bağlı bir harekettir. Kökler nemli yüzeye doğru büyüyerek tutunur. Bu bir hidrotropizma (suya yönelme) veya tigmotropizma (temasa yönelme) örneğidir ve tropizma hareketidir.
- Akşamsefası çiçeklerinin akşam kapanıp sabah açılması: Bu, ışık/karanlık döngüsüne (uyaran) bağlı, ancak uyarının yönüne bağlı olmayan bir harekettir. Çiçekler belirli bir ritme göre açılıp kapanır. Bu bir fotonasti veya niktinasti örneğidir ve nasti hareketidir.
Yukarıdaki analizlere göre, nasti hareketine örnek olanlar Küstüm otunun dokununca kapanması ve Akşamsefası çiçeklerinin akşam kapanıp sabah açılması'dır.
Cevap B seçeneğidir.
