10. "Hem annemi hem babamı çok özledim." cümlesindeki bağlacın görevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Cümleleri birbirine bağlamak
B) Eş görevli sözcükleri bağlamak
C) Cümlelere koşul anlamı katmak
D) Cümlelere neden-sonuç anlamı katmak
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "Hem annemi hem babamı çok özledim." cümlesindeki bağlacın görevini bulmamız isteniyor. Haydi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümlemizdeki bağlacı tespit edelim. Cümlede tekrar eden ve iki öğeyi birbirine bağlayan sözcükler "hem ... hem" ifadeleridir. Bu bir ikili bağlaçtır.
- Şimdi bu bağlacın neyi bağladığına bakalım. "Hem annemi hem babamı" derken, "annemi" ve "babamı" kelimeleri "özledim" fiilinin nesneleridir. Yani, özlenen iki farklı kişiyi ifade etmektedirler.
- "Annemi" ve "babamı" kelimeleri, cümlede aynı görevi üstlenmişlerdir: Her ikisi de belirtili nesne görevindedir. Bu tür, cümlede aynı görevi üstlenen sözcüklere eş görevli sözcükler denir.
- Bağlaçlar, sadece cümleleri değil, aynı zamanda eş görevli sözcükleri, söz öbeklerini veya cümleleri de birbirine bağlayabilirler. Burada "hem ... hem" bağlacı, "annemi" ve "babamı" şeklindeki eş görevli sözcükleri birbirine bağlamıştır.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Cümleleri birbirine bağlamak: Bu cümlede "hem ... hem" bağlacı iki ayrı cümleyi değil, tek bir cümlenin içindeki sözcükleri bağlamıştır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Eş görevli sözcükleri bağlamak: Yukarıda da belirttiğimiz gibi, "annemi" ve "babamı" kelimeleri cümlede nesne görevinde olup eş görevlidirler. Bağlaç da bu eş görevli sözcükleri bağlamıştır. Bu seçenek doğrudur.
- C) Cümlelere koşul anlamı katmak: "Hem ... hem" bağlacı koşul (şart) anlamı katmaz. Koşul anlamı katan bağlaçlar genellikle "eğer", "-se/-sa" ekleri gibi farklı yapılarla oluşur. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Cümlelere neden-sonuç anlamı katmak: "Hem ... hem" bağlacı neden-sonuç ilişkisi kurmaz. Neden-sonuç anlamı katan bağlaçlar "çünkü", "bu yüzden", "için" gibi ifadelerdir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Bu durumda, "hem ... hem" bağlacının görevi, cümlede aynı görevi üstlenen "annemi" ve "babamı" sözcüklerini birbirine bağlamaktır.
Cevap B seçeneğidir.
