🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 1. yazılı Test 2 - Ders Notu
Bu not, 9. sınıf biyoloji 1. dönem 1. yazılı testinin ikinci bölümünde çıkabilecek temel konuları kapsamaktadır: Canlıların Ortak Özellikleri, Canlıların Temel Bileşenleri (inorganik ve organik bileşikler) ve Hücre.
📌 Canlıların Ortak Özellikleri
Canlıları cansızlardan ayıran temel özelliklerdir. Bu özellikler sayesinde canlılar yaşamlarını sürdürebilirler.
- Hücresel Yapı: Tüm canlılar hücre veya hücrelerden oluşur.
- Beslenme: Canlılar enerji elde etmek için beslenirler. Ototrof (kendi besinini üretir) veya heterotrof (dışarıdan alır) olabilirler.
- Solunum: Canlılar enerji üretmek için solunum yaparlar.
- Boşaltım: Metabolik atıkları vücuttan uzaklaştırma işlemidir.
- Hareket: Canlılar aktif veya pasif olarak hareket edebilirler.
- Uyarılara Tepki: Canlılar çevrelerindeki değişikliklere tepki verirler.
- Büyüme ve Gelişme: Canlılar zamanla büyür ve gelişirler.
- Üreme: Canlılar nesillerini devam ettirmek için ürerler. Eşeyli veya eşeysiz üreme olabilir.
- Adaptasyon: Canlılar yaşadıkları ortama uyum sağlarlar.
- Homeostazi: İç dengeyi koruma yeteneğidir.
⚠️ Dikkat: Virüsler hücresel yapıya sahip olmadıkları için canlı olarak kabul edilmezler, ancak canlı hücre içinde çoğalabilirler.
📌 Canlıların Temel Bileşenleri: İnorganik Bileşikler
Canlıların yapısında bulunan ve canlılar tarafından üretilemeyen bileşiklerdir. Su, mineraller, asitler, bazlar ve tuzlar bu gruba girer.
- Su: Canlılar için hayati öneme sahiptir. Çözücü, taşıyıcı, düzenleyici ve tepkimelerde görev alır.
- Mineraller: Vücut fonksiyonları için gereklidir. Kemik yapısı, enzimlerin yapısı gibi görevleri vardır. Örnek: Kalsiyum, demir, potasyum.
- Asitler: Sulu çözeltilerinde hidrojen iyonu ($H^+$) veren maddelerdir.
- Bazlar: Sulu çözeltilerinde hidroksil iyonu ($OH^−$) veren maddelerdir.
- Tuzlar: Asit ve bazların tepkimesi sonucu oluşurlar.
💡 İpucu: Su, iyi bir çözücüdür ve birçok biyokimyasal reaksiyon için ortam sağlar.
📌 Canlıların Temel Bileşenleri: Organik Bileşikler
Temel yapı taşı karbon (C) olan, canlılar tarafından üretilen büyük moleküllerdir. Karbonhidratlar, lipitler (yağlar), proteinler ve nükleik asitler bu gruba girer.
- Karbonhidratlar: Enerji kaynağı olarak kullanılırlar. Basit şekerler (glikoz, fruktoz) ve kompleks karbonhidratlar (nişasta, selüloz) bulunur.
- Lipitler (Yağlar): Enerji deposu olarak kullanılırlar, hücre zarının yapısına katılırlar ve hormonların yapımında görev alırlar.
- Proteinler: Enzimler, antikorlar, taşıyıcı moleküller gibi birçok önemli görevi vardır. Amino asitlerden oluşurlar.
- Nükleik Asitler: DNA ve RNA olmak üzere iki çeşidi vardır. Genetik bilgiyi taşırlar ve protein sentezinde rol oynarlar.
⚠️ Dikkat: Enzimler protein yapılıdır ve biyokimyasal reaksiyonları hızlandırırlar.
📌 Hücre
Canlıların temel yapı ve işlev birimidir. Prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki temel hücre tipi vardır.
- Hücre Teorisi:
- Tüm canlılar hücrelerden oluşur.
- Hücre, canlıların temel yapı ve işlev birimidir.
- Yeni hücreler, var olan hücrelerin bölünmesiyle oluşur.
- Prokaryot Hücre: Zarlı organelleri olmayan basit yapılı hücrelerdir. Bakteriler ve arkeler bu gruba girer.
- Ökaryot Hücre: Zarlı organelleri olan daha karmaşık yapılı hücrelerdir. Bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve protistalar bu gruba girer.
- Hücrenin Kısımları (Ökaryot):
- Hücre Zarı: Hücreyi çevreleyen ve madde alışverişini kontrol eden yapıdır.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasındaki sıvıdır. Organeller burada bulunur.
- Çekirdek: Genetik materyali (DNA) içeren ve hücrenin yönetim merkezidir.
💡 İpucu: Mitokondri, hücrenin enerji santralidir ve ATP üretir.
