8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, dilek-şart kipiyle çekimlenmiştir?
A) Bu yaz tatilinde memlekete gideceğiz.
B) Sınavdan iyi not alabilmek için çok çalışıyorum.
C) Eğer zamanım olursa size yardım ederim.
D) Toplantıda bu konuyu mutlaka konuşmalıyız.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekimleniş biçimlerini, yani kiplerini doğru bir şekilde tanımamız gerekiyor. Özellikle "dilek-şart kipi" üzerinde duracağız. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu pekiştirelim!
- Öncelikle, fiil kiplerini iki ana başlık altında incelediğimizi hatırlayalım: Haber Kipleri (zaman bildirirler) ve Dilek Kipleri (dilek, istek, şart, gereklilik bildirirler).
- Dilek-şart kipi, bir eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğunu veya bir dileği ifade eden kiptir. Bu kipin eki -se / -sa'dır. Örneğin: "gelse", "okusak", "görsen".
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu yaz tatilinde memlekete gideceğiz.
- Buradaki fiil "gideceğiz" (gitmek).
- Fiil, -ecek / -acak ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, gelecek zaman kipidir ve haber kiplerinden biridir. Bir şart veya dilek bildirmez.
- B) Sınavdan iyi not alabilmek için çok çalışıyorum.
- Buradaki fiil "çalışıyorum" (çalışmak).
- Fiil, -iyor ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, şimdiki zaman kipidir ve yine haber kiplerinden biridir. Bir şart veya dilek bildirmez.
- C) Eğer zamanım olursa size yardım ederim.
- Bu cümlede iki fiil var: "olursa" (olmak) ve "ederim" (etmek).
- "Olursa" fiiline dikkat edelim. Fiil, -sa ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, dilek-şart kipinin ekidir. Cümledeki "Eğer zamanım olursa" ifadesi, yardım etme eyleminin bir şarta bağlı olduğunu açıkça göstermektedir.
- D) Toplantıda bu konuyu mutlaka konuşmalıyız.
- Buradaki fiil "konuşmalıyız" (konuşmak).
- Fiil, -malı / -meli ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, gereklilik kipidir ve dilek kiplerinden biridir. Ancak dilek-şart kipi değil, gereklilik kipidir.
- Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Eğer zamanım olursa size yardım ederim." cümlesindeki "olursa" fiilinin dilek-şart kipiyle çekimlendiğini net bir şekilde görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
