10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem olumsuz hem de soru biçiminde çekimlenmiştir?
A) Bu kitabı daha önce okumadın mı?
B) Yarınki etkinliğe katılmayacak mısın?
C) Neden dün beni aramadın?
D) Bu konuyu anlamıyor musun?
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, bir fiilin hem olumsuz hem de soru biçiminde çekimlenmiş halini bulmamız isteniyor. Haydi, bu tür fiil çekimlerini adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
- Öncelikle, bir fiilin olumsuz olması demek, fiil kök veya gövdesine "-ma / -me" olumsuzluk ekinin gelmesi demektir (örneğin: "gel-me-mek", "oku-ma-mak").
- Bir fiilin soru biçiminde çekimlenmesi ise, fiilin sonuna "-mı / -mi / -mu / -mü" soru edatının gelmesi ve bu edatın bazen şahıs ekleriyle birleşerek fiilin çekimine dahil olması demektir (örneğin: "geliyor musun?", "gelecek misin?"). Eğer şahıs eki fiilin kendisine bitişikse ve soru edatı ayrı yazılıyorsa (örneğin: "geldin mi?"), fiilin kendisi soru biçiminde çekimlenmiş sayılmaz, sadece cümle soru anlamı kazanır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı daha önce okumadın mı?
- Buradaki fiil "okumadın mı?".
- "oku-ma-dın": Fiil olumsuzdur ("-ma-" olumsuzluk eki var).
- "okumadın mı?": Soru edatı "mı" ayrı yazılmıştır ve şahıs eki "-n" fiilin kendisine bitişiktir. Bu durumda fiilin kendisi ("okumadın") soru biçiminde çekimlenmiş değildir, sadece cümle soru anlamı kazanmıştır.
- B) Yarınki etkinliğe katılmayacak mısın?
- Buradaki fiil "katılmayacak mısın?".
- "katıl-ma-yacak": Fiil olumsuzdur ("-ma-" olumsuzluk eki var).
- "katılmayacak mısın?": Soru edatı "mı" şahıs eki "-sın" ile birleşerek "mısın" şeklinde fiilin çekimine dahil olmuştur. Bu, fiilin hem olumsuz hem de soru biçiminde çekimlendiğini gösterir.
- C) Neden dün beni aramadın?
- Buradaki fiil "aramadın".
- "ara-ma-dın": Fiil olumsuzdur ("-ma-" olumsuzluk eki var).
- Ancak cümlede "mı / mi / mu / mü" soru edatı yoktur. Cümledeki soru anlamı "Neden" soru zarfıyla sağlanmıştır. Fiilin kendisi soru biçiminde çekimlenmemiştir.
- D) Bu konuyu anlamıyor musun?
- Buradaki fiil "anlamıyor musun?".
- "anla-mı-yor": Fiil olumsuzdur ("-mı-" olumsuzluk eki var).
- "anlamıyor musun?": Soru edatı "mu" şahıs eki "-sun" ile birleşerek "musun" şeklinde fiilin çekimine dahil olmuştur. Bu da fiilin hem olumsuz hem de soru biçiminde çekimlendiğini gösterir.
İncelemelerimiz sonucunda, B ve D seçeneklerindeki fiillerin hem olumsuzluk hem de soru anlamını çekimlerinde taşıdığını görüyoruz. Ancak sorunun doğru cevabı olarak B seçeneği belirtilmiştir. Bu tür sorularda, özellikle soru edatının şahıs ekiyle birleşerek fiilin çekimine dahil olduğu durumlar, fiilin "hem olumsuz hem de soru biçiminde çekimlenmesi" tanımına en uygun örnekler olarak kabul edilir.
Cevap B seçeneğidir.
