8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç "-e" eki almamıştır?
A) Çiçekleri vazoya koydu.
B) Soruyu öğretmene sordu.
C) Defteri çantadan çıkardı.
D) Topu arkadaşına attı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki dolaylı tümleçleri bulup, hangi hâl ekini aldıklarına dikkat etmemiz gerekiyor. Dolaylı tümleçler, yükleme sorulan "kime, neye, nereye?", "kimde, nede, nerede?" ve "kimden, neden, nereden?" sorularına cevap veren ögelerdir. Soru bizden özellikle "-e" (yönelme hâl eki) almayan dolaylı tümleci bulmamızı istiyor. Haydi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çiçekleri vazoya koydu.
- Bu cümlede yüklem "koydu" fiilidir.
- "Nereye koydu?" diye sorduğumuzda "vazoya" cevabını alırız.
- "Vazoya" kelimesi, "vazo" ismine "-ya" (yönelme hâl eki olan -e'nin kaynaştırma harfi almış hali) eki eklenerek oluşmuştur. Yani burada dolaylı tümleç "-e" eki almıştır.
- B) Soruyu öğretmene sordu.
- Bu cümlede yüklem "sordu" fiilidir.
- "Kime sordu?" diye sorduğumuzda "öğretmene" cevabını alırız.
- "Öğretmene" kelimesi, "öğretmen" ismine "-e" (yönelme hâl eki) eki eklenerek oluşmuştur. Burada da dolaylı tümleç "-e" eki almıştır.
- C) Defteri çantadan çıkardı.
- Bu cümlede yüklem "çıkardı" fiilidir.
- "Nereden çıkardı?" diye sorduğumuzda "çantadan" cevabını alırız.
- "Çantadan" kelimesi, "çanta" ismine "-dan" (ayrılma hâl eki) eki eklenerek oluşmuştur. Bu kelime bir dolaylı tümleçtir ancak "-e" eki değil, "-den" eki almıştır. İşte aradığımız seçenek bu!
- D) Topu arkadaşına attı.
- Bu cümlede yüklem "attı" fiilidir.
- "Kime attı?" diye sorduğumuzda "arkadaşına" cevabını alırız.
- "Arkadaşına" kelimesi, "arkadaş" ismine "-ına" (yönelme hâl eki olan -e'nin iyelik ve kaynaştırma harfi almış hali) eki eklenerek oluşmuştur. Burada da dolaylı tümleç "-e" eki almıştır.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki dolaylı tümleç olan "çantadan" kelimesi "-den" ayrılma hâl ekini almıştır, "-e" yönelme hâl ekini almamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
