9. "Dolaylı tümleç cümlede yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya çıktığı yeri gösterir."
Bu tanıma göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç yüklemin çıktığı yeri göstermektedir?
A) Arabayı garaja park etti.
B) İstanbul'dan yola çıktı.
C) Çocuklar bahçede koşuyor.
D) Mektubu postaneye götürdü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, dolaylı tümlecin tanımını ve farklı işlevlerini anlamamız gerekiyor. Tanımda belirtildiği gibi dolaylı tümleç, yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya çıktığı yeri gösterir. Bizden istenen ise, dolaylı tümlecin yüklemin çıktığı yeri gösterdiği cümleyi bulmaktır.
Dolaylı tümleçler, genellikle -e/-a (yönelme), -de/-da (bulunma) ve -den/-dan (ayrılma/çıkma) hal eklerini alarak oluşur. Soru bizden "çıktığı yeri" göstereni bulmamızı istediği için, "-den/-dan" hal ekini alan dolaylı tümleci aramalıyız.
- A) Arabayı garaja park etti.
- Bu cümlede yüklem "park etti"dir.
- "Nereye park etti?" diye sorduğumuzda cevabı "garaja" olur.
- "Garaja" sözcüğü -a (yönelme) hal ekini almıştır. Bu, yüklemin yöneldiği yeri göstermektedir.
- B) İstanbul'dan yola çıktı.
- Bu cümlede yüklem "yola çıktı"dır.
- "Nereden yola çıktı?" diye sorduğumuzda cevabı "İstanbul'dan" olur.
- "İstanbul'dan" sözcüğü -dan (ayrılma/çıkma) hal ekini almıştır. Bu, yüklemin çıktığı yeri göstermektedir. İşte aradığımız ifade budur!
- C) Çocuklar bahçede koşuyor.
- Bu cümlede yüklem "koşuyor"dur.
- "Nerede koşuyor?" diye sorduğumuzda cevabı "bahçede" olur.
- "Bahçede" sözcüğü -de (bulunma) hal ekini almıştır. Bu, yüklemin bulunduğu yeri göstermektedir.
- D) Mektubu postaneye götürdü.
- Bu cümlede yüklem "götürdü"dür.
- "Nereye götürdü?" diye sorduğumuzda cevabı "postaneye" olur.
- "Postaneye" sözcüğü -e (yönelme) hal ekini almıştır. Bu, yüklemin yöneldiği yeri göstermektedir.
Gördüğümüz gibi, B seçeneğindeki "İstanbul'dan" dolaylı tümleci, "-den/-dan" ayrılma hal ekini alarak eylemin (yola çıkma) başlangıç noktasını, yani çıktığı yeri belirtmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
