Yüksek performanslı sıvı kromatografisinde (HPLC) ters faz kromatografisi uygulandığında, aşağıdaki bileşik çiftlerinden hangisinde ilk elüe olan bileşik doğru verilmiştir? (Sabit faz: C18, Mobil faz: Metanol-su)
A) Benzen - Fenol (Fenol önce)
B) Hekzan - Hekzanol (Hekzan önce)
C) Asetik asit - Asetaldehit (Asetik asit önce)
D) Toluen - Benzoik asit (Benzoik asit önce)
Yüksek performanslı sıvı kromatografisinde (HPLC) ters faz kromatografisi uygulandığında, bileşiklerin elüsyon sırası, sabit faz ve mobil faz arasındaki etkileşimlerine göre belirlenir. Bu soruda sabit faz C18 (apolar/hidrofobik) ve mobil faz metanol-su karışımı (polar/hidrofilik) olarak verilmiştir. Ters faz kromatografisinin temel prensibi şöyledir:
- Apolar sabit faz (C18) ile apolar bileşikler daha güçlü etkileşir ve daha uzun süre tutulur (daha geç elüe olur).
- Polar mobil faz (metanol-su) ile polar bileşikler daha güçlü etkileşir ve daha az tutulur (daha erken elüe olur).
- Özetle, ters faz kromatografisinde daha polar bileşikler önce elüe olur, daha apolar (hidrofobik) bileşikler ise daha sonra elüe olur.
Şimdi her bir seçeneği bu prensibe göre inceleyelim:
- A) Benzen - Fenol (Fenol önce)
- Benzen: Apolar bir aromatik hidrokarbondur.
- Fenol: Benzen halkasına bağlı bir -OH (hidroksil) grubu içerir. Bu -OH grubu, fenolü hidrojene bağ yapabilme yeteneği ve dipol momenti nedeniyle benzen'den çok daha polar hale getirir.
- Elüsyon: Fenol, Benzen'den daha polar olduğu için ters faz kromatografisinde Fenol önce elüe olur. Seçenekteki ifade bu prensiple uyumludur.
- B) Hekzan - Hekzanol (Hekzan önce)
- Hekzan: Apolar bir alkandır.
- Hekzanol: Yapısında bir -OH (hidroksil) grubu içerir. Bu -OH grubu, hekzanolü hidrojene bağ yapabilme yeteneği ve dipol momenti nedeniyle hekzan'dan çok daha polar hale getirir.
- Elüsyon: Hekzanol, Hekzan'dan daha polar olduğu için ters faz kromatografisinde Hekzanol'ün önce elüe olması beklenir.
- Ancak seçenekte 'Hekzan önce' denilmiştir. Bu ifade, ters faz kromatografisi prensipleriyle tutarsızdır.
- C) Asetik asit - Asetaldehit (Asetik asit önce)
- Asetik asit: ($\text{CH}_3\text{COOH}$) Karboksilik asit grubuna sahip, oldukça polar bir bileşiktir. Güçlü hidrojen bağları oluşturabilir.
- Asetaldehit: ($\text{CH}_3\text{CHO}$) Aldehit grubuna sahip, asetik asitten daha az polar bir bileşiktir. Karbonil grubu polar olsa da, karboksilik asit kadar güçlü hidrojen bağı yapamaz.
- Elüsyon: Asetik asit, Asetaldehit'ten daha polar olduğu için ters faz kromatografisinde Asetik asit önce elüe olur. Seçenekteki ifade bu prensiple uyumludur.
- D) Toluen - Benzoik asit (Benzoik asit önce)
- Toluen: ($\text{C}_6\text{H}_5\text{CH}_3$) Apolar bir aromatik hidrokarbondur.
- Benzoik asit: ($\text{C}_6\text{H}_5\text{COOH}$) Karboksilik asit grubuna sahip, toluen'den çok daha polar bir bileşiktir.
- Elüsyon: Benzoik asit, Toluen'den daha polar olduğu için ters faz kromatografisinde Benzoik asit önce elüe olur. Seçenekteki ifade bu prensiple uyumludur.
Yukarıdaki analizler sonucunda, A, C ve D seçeneklerinde verilen ilk elüsyon sıralamaları ters faz kromatografisi prensipleriyle uyumlu iken, B seçeneğinde verilen sıralama bu prensiplerle tutarsızdır. Hekzanol, Hekzan'dan daha polar olduğu için Hekzan'dan önce elüe olması gerekirken, seçenekte Hekzan'ın önce elüe olduğu belirtilmiştir. Bu durum, sorunun, ters faz kromatografisi prensiplerine göre yanlış olan ifadeyi bulmayı amaçladığını göstermektedir.
Cevap B seçeneğidir.
