"Sevmek" fiilinin nesne aldığı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
A) İnsan sevdiği zaman mutlu olur.
B) Çocuk annesini çok seviyor.
C) Hayvanlar da sever ve üzülür.
D) Sevgi en güzel duygudur.
Bugün "sevmek" fiilinin nesne aldığı cümleyi bulacağız. Bir fiilin nesne alması demek, o fiilin bildirdiği eylemden etkilenen bir varlığın veya kavramın cümlede bulunması demektir. Nesneyi bulmak için fiile "kimi?" (insanlar için) veya "neyi?" (cansız varlıklar veya kavramlar için) sorularını sorarız. Eğer bu sorulara cevap alabiliyorsak, o fiil nesne almıştır.
- A) İnsan sevdiği zaman mutlu olur.
- Bu cümlede ana fiil "mutlu olur"dur. "Sevdiği zaman" ifadesi, ne zaman mutlu olunduğunu belirten bir zaman zarfıdır. Buradaki "sevdiği" kelimesi bir fiilimsi (sıfat fiil) olup, genel bir durumu ifade eder ve doğrudan bir nesne almamıştır. Cümle, sevme eyleminin kendisinden çok, bu eylemin sonucunda ortaya çıkan mutluluk durumunu anlatır.
- B) Çocuk annesini çok seviyor.
- Bu cümlede fiil "seviyor"dur. Şimdi fiile sorumuzu soralım: "Kimi seviyor?" Cevap: "annesini". Gördüğünüz gibi, "annesini" kelimesi "sevme" eyleminden doğrudan etkilenen varlığı (nesneyi) belirtmektedir. "Annesini" kelimesi belirtme hâl eki (-i) almıştır ve bu da onun nesne olduğunu gösterir. Bu nedenle, "sevmek" fiili bu cümlede nesne almıştır.
- C) Hayvanlar da sever ve üzülür.
- Bu cümlede "sever" fiili genel bir anlamda kullanılmıştır. Yani hayvanların da sevme yeteneğine sahip olduğunu, sevgi hissedebildiğini ifade eder. "Kimi sever?" veya "Neyi sever?" sorularına bu cümlede bir cevap bulamayız. Fiil burada geçişsiz (intransitive) kullanılmıştır, yani nesne almamıştır. Tıpkı "İnsanlar güler" cümlesindeki "güler" fiili gibi.
- D) Sevgi en güzel duygudur.
- Bu bir isim cümlesidir. "Sevgi" kelimesi burada bir fiil değil, bir isimdir ve cümlenin öznesidir. Cümlede "sevmek" fiili eylem olarak kullanılmamıştır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "sevmek" fiilinin nesne aldığı tek cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
