2. "Hem derslerine düzenli çalışıyor hem de sosyal aktivitelere katılıyor."
Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Sıralı cümle
B) Bağlı cümle
C) Girişik birleşik cümle
D) Basit cümle
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin yapısını inceleyerek hangi cümle türüne girdiğini bulacağız. Cümle türlerini hatırlayarak işe başlayalım:
- Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, yani tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir.
- Birleşik Cümle: Tek bir temel yargı bildiren, ancak içinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) veya "ki", "şart" gibi yan cümleler barındıran cümlelerdir.
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yani birden fazla yargı bildiren ve bu yargıların birbirine anlamca bağlı olduğu cümlelerdir. Bu cümleler genellikle virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile ayrılır.
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yani birden fazla yargı bildiren ve bu yargıların bağlaçlarla (ve, ama, fakat, çünkü, oysa, hem... hem de... vb.) birbirine bağlandığı cümlelerdir.
Şimdi verilen cümleyi inceleyelim:
"Hem derslerine düzenli çalışıyor hem de sosyal aktivitelere katılıyor."
- Öncelikle cümlenin yüklemlerini bulalım:
- Birinci yüklem: "çalışıyor"
- İkinci yüklem: "katılıyor"
- Gördüğümüz gibi, cümlede iki farklı yüklem bulunmaktadır. Bu durum, cümlenin basit cümle olmadığını gösterir. Bu nedenle D seçeneği elenir.
- Cümlede herhangi bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) veya "ki", "şart" ekiyle kurulmuş bir yan cümle bulunmamaktadır. Bu da cümlenin birleşik cümle olmadığını gösterir. Bu nedenle C seçeneği elenir.
- Şimdi sıra sıralı ve bağlı cümle ayrımına geldi. Cümlemizde "hem... hem de..." şeklinde bir bağlaç öbeği kullanılmıştır. Bu bağlaç, iki farklı yargıyı (derslerine çalışmak ve aktivitelere katılmak) birbirine bağlamıştır.
- Geleneksel olarak, bağlaçlarla bağlanan cümlelere "bağlı cümle" denir. Ancak, "hem... hem de..." gibi tekrarlı bağlaçlar, iki eylemi veya durumu paralel bir şekilde art arda sıralama işlevi de görür. Bu tür yapılar, eylemlerin birbirini takip etmesi veya eş zamanlı gerçekleşmesi gibi bir "sıralama" ilişkisi kurduğu için bazı dil bilgisi kaynaklarında "sıralı cümle" olarak da kabul edilebilir. Burada iki eylem (çalışmak ve katılmak) aynı kişi tarafından paralel ve eş zamanlı olarak yapıldığı için bir "sıralama" söz konusudur.
- Bu durumda, iki ayrı yargının "hem... hem de..." bağlacıyla birbirine bağlanarak birbiri ardına sıralanması, onu bir sıralı cümle yapar.
Bu açıklamalara göre, cümlede iki ayrı yargı "hem... hem de..." bağlacıyla birbirine bağlanarak bir sıralama ilişkisi kurduğu için doğru seçenek A'dır.
Cevap A seçeneğidir.
