7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi (-) kesme işareti (') ile değiştirilemez?
A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
B) TBMM 1920'de açıldı.
C) İstanbul-Ankara yolu kapalı.
D) Ahmet'in kitabı kaybolmuş.
Bu soruda, kısa çizgi (-) ve kesme işareti (') arasındaki temel farkı ve kullanım alanlarını anlamamız gerekiyor. Her iki noktalama işaretinin de kendine özgü görevleri vardır ve birbirlerinin yerine her zaman kullanılamazlar.
- Kesme işareti (') genellikle özel isimlere, kısaltmalara ve sayılara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. Örneğin, "Türkiye'nin", "1920'de", "Ahmet'in" gibi kullanımlar doğrudur.
- Kısa çizgi (-) ise farklı amaçlarla kullanılır. Bunlardan biri, iki kelime arasında bir ilişki, bağlantı, yön veya aralık belirtmektir. Örneğin, "İstanbul-Ankara yolu", "Türk-Alman ilişkileri" gibi. Ayrıca satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için de kullanılır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. Bu cümlede 'Türkiye' özel ismine gelen '-nin' eki kesme işaretiyle ayrılmıştır. Kesme işareti burada doğru kullanılmıştır. Eğer burada yanlışlıkla kısa çizgi kullanılsaydı ("Türkiye-nin"), bu kısa çizgi kesme işaretiyle kolayca değiştirilebilirdi çünkü ek ayırma görevi kesme işaretine aittir.
- B) TBMM 1920'de açıldı. Bu cümlede '1920' sayısına gelen '-de' eki kesme işaretiyle ayrılmıştır. Kesme işareti burada doğru kullanılmıştır. Tıpkı A seçeneğinde olduğu gibi, burada da yanlışlıkla kısa çizgi kullanılsaydı ("1920-de"), bu kısa çizgi kesme işaretiyle değiştirilebilirdi.
- C) İstanbul-Ankara yolu kapalı. Bu cümlede 'İstanbul' ve 'Ankara' kelimeleri arasında kullanılan kısa çizgi, bir yol güzergahını, yani iki şehir arasındaki bağlantıyı belirtmektedir. Bu, kısa çizginin doğru bir kullanımıdır. Burada kısa çizginin yerine kesme işareti ('İstanbul'Ankara') kullanmak hem anlamsız olur hem de dil bilgisi açısından tamamen yanlış olurdu. Kesme işareti iki özel ismi bu şekilde bağlama görevine sahip değildir. Bu nedenle, bu seçenekte kısa çizgi kesme işaretiyle değiştirilemez.
- D) Ahmet'in kitabı kaybolmuş. Bu cümlede 'Ahmet' özel ismine gelen '-in' eki kesme işaretiyle ayrılmıştır. Kesme işareti burada doğru kullanılmıştır. Yine A ve B seçeneklerinde olduğu gibi, burada da yanlışlıkla kısa çizgi kullanılsaydı ("Ahmet-in"), bu kısa çizgi kesme işaretiyle değiştirilebilirdi.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerindeki bağlamlarda kesme işareti, özel isimlere veya sayılara gelen ekleri ayırma görevini üstlenir ve bu durumlarda yanlışlıkla kullanılan bir kısa çizgi kesme işaretiyle düzeltilebilir. Ancak C seçeneğinde kısa çizgi, iki kelime arasında bir ilişkiyi belirtme görevindedir ve bu görevi kesme işareti üstlenemez.
Cevap C seçeneğidir.
