6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı düşmüş bir isim tamlaması vardır?
A) Kitabın kapağı çok renkliydi.
B) Kalemini kaybetmiş, çok üzülmüştü.
C) Okulun bahçesi oldukça genişti.
D) Annemin yemekleri çok lezzetliydi.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız ve bazen karıştırabildiğimiz bir dil bilgisi konusunu, tamlayanı düşmüş isim tamlamasını inceleyeceğiz. Gelin, bu konuyu adım adım öğrenelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
Öncelikle, isim tamlaması neydi, hatırlayalım:
- İsim tamlaması, en az iki ismin bir araya gelerek oluşturduğu, bir varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren söz öbeğidir. Örneğin, "evin kapısı", "okul bahçesi".
- İsim tamlamaları iki temel öğeden oluşur: tamlayan (aitlik bildiren kısım) ve tamlanan (ait olunan kısım).
- Tamlayanı düşmüş isim tamlaması ise, tamlamanın tamlayan kısmının (genellikle bir kişi zamiri olan "benim, senin, onun, bizim, sizin, onların" gibi sözcüklerin) cümlede kullanılmaması, ancak tamlanan kısmındaki iyelik ekinin (aitlik ekinin) varlığını sürdürmesi durumudur. Yani, tamlayan düşer ama tamlanan hala kime ait olduğunu gösteren eki taşır. Örneğin, "evim" aslında "benim evim" demektir; "benim" düşmüştür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitabın kapağı çok renkliydi.
- Bu cümlede "kitabın kapağı" bir isim tamlamasıdır.
- "Kitabın" tamlayan, "kapağı" ise tamlanandır.
- Tamlayan (kitabın) cümlede açıkça belirtilmiştir, düşmemiştir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Kalemini kaybetmiş, çok üzülmüştü.
- Bu cümlede "kalemini" kelimesine dikkat edelim. Buradaki "-i" eki, iyelik ekidir (aitlik ekidir).
- "Kalemini" kelimesi aslında "onun kalemini" demektir. Yani, "kalem" kelimesine gelen "-i" eki, kalemin bir başkasına (o'na) ait olduğunu belirtir.
- Burada tamlayan olan "onun" kelimesi düşmüş, ancak tamlanan olan "kalem" kelimesi iyelik ekini (-i) korumuştur.
- İşte bu, tamlayanı düşmüş bir isim tamlamasıdır. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır.
- C) Okulun bahçesi oldukça genişti.
- Bu cümlede "okulun bahçesi" bir isim tamlamasıdır.
- "Okulun" tamlayan, "bahçesi" ise tamlanandır.
- Tamlayan (okulun) cümlede açıkça belirtilmiştir, düşmemiştir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir.
- D) Annemin yemekleri çok lezzetliydi.
- Bu cümlede "Annemin yemekleri" bir isim tamlamasıdır.
- "Annemin" tamlayan, "yemekleri" ise tamlanandır.
- Tamlayan (Annemin) cümlede açıkça belirtilmiştir, düşmemiştir. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap değildir.
Gördüğünüz gibi, B seçeneğindeki "kalemini" kelimesi, tamlayanı düşmüş bir isim tamlaması örneğidir. Çünkü "onun kalemi" ifadesindeki "onun" tamlayanı düşmüş, sadece "kalemi" kalmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
