10. "Deniz kenarının serin havası yaz sıcaklarında insanı ferahlatıyor." cümlesindeki isim tamlamasının özellikleri için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Tamlayanı ve tamlananı çekim eki almıştır
B) Belirtili isim tamlamasıdır
C) Tamlananı iyelik eki almıştır
D) Tamlayanı ilgi eki almıştır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümledeki isim tamlamasının özelliklerini inceleyerek hangisinin söylenemeyeceğini bulacağız. Öncelikle cümlemizdeki isim tamlamasını tespit edelim:
- Cümle: "Deniz kenarının serin havası yaz sıcaklarında insanı ferahlatıyor."
- Buradaki temel isim tamlaması "Deniz kenarının havası"dır. "Serin" kelimesi "hava" ismini niteleyen bir sıfattır ve tamlamanın arasına girmiştir. "Yaz sıcakları" da bir isim tamlamasıdır ancak sorunun genellikle ana tamlamayı kastettiği düşünülür. "Deniz kenarının havası" daha karmaşık ve belirgin bir yapıdır. Bu bir zincirleme isim tamlamasıdır.
- Zincirleme isim tamlaması, en az üç isimden oluşan ve iç içe geçmiş isim tamlamalarıyla kurulan bir yapıdır. Burada "deniz kenarı" belirtisiz isim tamlaması, "hava" kelimesiyle birleşerek "deniz kenarının havası" şeklinde belirtili isim tamlaması oluşturmuştur.
- Bu tamlamada:
- Tamlayan: "Deniz kenarının"
- Tamlanan: "havası"
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tamlayanı ve tamlananı çekim eki almıştır
- Tamlanan "havası" kelimesine bakalım: "hava" kökünden sonra gelen "-sı" eki iyelik ekidir ve iyelik ekleri birer çekim ekidir. Dolayısıyla tamlanan çekim eki almıştır.
- Tamlayan "Deniz kenarının" ifadesine bakalım: Bu ifade, "deniz kenarı" belirtisiz isim tamlamasının üzerine gelen "-nın" ilgi ekiyle oluşmuştur. "-nın" ilgi eki de bir çekim ekidir. Bu durumda, tamlayan olarak kabul ettiğimiz "Deniz kenarının" ifadesi çekim eki almıştır.
- Ancak zincirleme isim tamlamalarında, tamlayanın ilk kelimesi olan "Deniz" kelimesi, tek başına bir çekim eki (ilgi eki, hal eki vb.) almamıştır. "Deniz" kelimesi, "deniz kenarı" belirtisiz isim tamlamasının tamlayanıdır ve bu tamlamada ek almaz. Eğer "tamlayan" ile kastedilen tamlamanın ilk ögesi olan "Deniz" ise, bu durumda "tamlayanı çekim eki almıştır" ifadesi doğru olmaz. Bu ince ayrıntı nedeniyle A seçeneği söylenemez.
- B) Belirtili isim tamlamasıdır
- "Deniz kenarının havası" tamlamasında hem tamlayan ("Deniz kenarının") ilgi eki (-nın) almış hem de tamlanan ("havası") iyelik eki (-sı) almıştır. Bu durum, tamlamanın belirtili isim tamlaması olduğunu gösterir. Zincirleme isim tamlamaları da belirtili isim tamlaması çatısı altında değerlendirilir. Bu ifade doğrudur.
- C) Tamlananı iyelik eki almıştır
- Tamlanan "havası" kelimesindeki "-sı" eki, 3. tekil şahıs iyelik ekidir. Bu ifade doğrudur.
- D) Tamlayanı ilgi eki almıştır
- Tamlayan "Deniz kenarının" ifadesindeki "-nın" eki, ilgi ekidir (tamlayan ekidir). Bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A seçeneğindeki ifadenin, zincirleme isim tamlamasının ilk ögesi olan "Deniz" kelimesinin tek başına bir çekim eki almaması nedeniyle söylenemeyeceği sonucuna varılır.
Cevap A seçeneğidir.
