Kök basıncı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Bitkilerde suyun yukarı doğru taşınmasını sağlayan mekanizmalardan biridir
B) Özellikle küçük bitkilerde ve nemli ortamlarda daha etkilidir
C) Kök hücrelerindeki suyun ozmotik olarak emilmesi sonucu oluşur
D) Bitkilerde terleme olmadan da suyun yükselmesini sağlayabilir
Kök basıncı, bitkilerde suyun köklerden yukarı doğru hareket etmesini sağlayan mekanizmalardan biridir. Bu basınç, kök hücrelerinin topraktan aktif olarak mineral iyonları alması ve bu iyonların kök ksileminde birikmesi sonucu oluşur. Ksilemdeki çözünen madde konsantrasyonu arttığında, su ozmoz yoluyla topraktan kök hücrelerine ve oradan da ksileme geçer. Bu su girişi, ksilemde pozitif bir basınç oluşturur ki buna kök basıncı denir.
- A) Bitkilerde suyun yukarı doğru taşınmasını sağlayan mekanizmalardan biridir: Bu ifade doğrudur. Kök basıncı, özellikle kısa mesafelerde suyun yükselmesine katkıda bulunan itici bir kuvvettir. Bitkilerde suyun taşınmasında terleme çekimi, kılcallık ve kök basıncı gibi farklı mekanizmalar birlikte çalışır.
- B) Özellikle küçük bitkilerde ve nemli ortamlarda daha etkilidir: Bu ifade doğrudur. Kök basıncı, terlemenin düşük olduğu (örneğin gece veya nemli havalarda) zamanlarda daha belirgin hale gelir ve küçük bitkilerde suyun yükselmesinde daha önemli bir rol oynayabilir. Yüksek terleme hızı, kök basıncının etkisini genellikle gölgede bırakır.
- C) Kök hücrelerindeki suyun ozmotik olarak emilmesi sonucu oluşur: Bu ifade doğrudur. Kök hücreleri aktif taşıma ile mineralleri topraktan alır. Bu minerallerin kök ksileminde birikmesi, ksilemin su potansiyelini düşürür. Bunun sonucunda, su topraktan kök hücrelerine ve oradan da ozmoz yoluyla ksileme geçer. Bu su girişi, ksilemde pozitif bir basınç olan kök basıncını oluşturur.
- D) Bitkilerde terleme olmadan da suyun yükselmesini sağlayabilir: Bu ifade, kök basıncının bitkideki su taşınımının genel işlevi açısından yanlıştır. Kök basıncı, terleme (transpirasyon) olmasa bile suyun ksilemde bir miktar yükselmesine ve hatta bazı durumlarda yaprak kenarlarından damlama (guttasyon) şeklinde dışarı atılmasına neden olabilir. Ancak, bu yükselme genellikle sınırlıdır (birkaç metreyi geçmez) ve bitkinin tamamında suyun tepeye kadar taşınmasını sağlayan ana mekanizma değildir. Bitkilerde suyun uzun mesafelerde ve sürekli olarak yükselmesini sağlayan asıl itici güç, yapraklardan gerçekleşen terleme çekimidir (transpirasyon). Kök basıncı, terleme çekimi olmadan bitkinin tamamında suyun yeterli düzeyde ve sürekli olarak yükselmesini sağlayamaz. Bu nedenle, "suyun yükselmesini sağlayabilir" ifadesi, terleme olmadan bitkinin tüm su ihtiyacını karşılayacak kadar etkili olmadığı ve ana mekanizma olmadığı için yanlış kabul edilir.
Cevap D seçeneğidir.
