3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgu, yüklemdeki isim tamlamasının tamlayanındadır?
A) Bu araba, babamın yeni aldığı araçtır.
B) Okuduğum kitap, ünlü bir yazarın romanıdır.
C) En sevdiğim yemek, annemin yaptığı mantıdır.
D) Sınıfın en çalışkan öğrencisi, Ayşe'dir.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümledeki vurgunun nerede olduğunu, özellikle de yüklemdeki bir isim tamlamasının tamlayanında olup olmadığını bulmamız isteniyor. Gelin, bu tür soruları çözerken nelere dikkat etmemiz gerektiğini adım adım inceleyelim:
- Vurgu Nedir? Türkçede vurgu, genellikle cümlenin en önemli veya dikkat çekilmesi istenen ögesi üzerinde bulunur. Yüklem sonda ise, vurgu genellikle yüklemden önceki sözcükte veya söz öbeğinde olur. Ancak yüklem bir isim tamlaması olduğunda, vurgu tamlamanın tamlayanında veya tamlananında olabilir. Sorumuz, vurgunun tamlayanda olmasını istiyor.
- Yüklem Nedir? Yüklem, cümlede yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur.
- İsim Tamlaması Nedir? İsim tamlaması, en az iki ismin bir araya gelerek oluşturduğu, bir varlığın kime veya neye ait olduğunu ya da neyden yapıldığını belirten söz öbeğidir. İki temel ögesi vardır:
- Tamlayan: Aitlik bildiren, "-ın, -in, -un, -ün" ekini alan ilk isim (örneğin: "kapının" kolu).
- Tamlanan: Ait olunan, "-ı, -i, -u, -ü" ekini alan ikinci isim (örneğin: kapının "kolu").
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu araba, babamın yeni aldığı araçtır.
- Yüklem: "babamın yeni aldığı araçtır"
- Bu yüklemde bir isim tamlaması arıyoruz. "Babamın aldığı araç" bir isim tamlamasıdır.
- Tamlayan: "babamın"
- Tamlanan: "aldığı araç"
- Bu cümlede vurgu, yüklemin sonundaki "araçtır" sözcüğündedir. Yani tamlanandadır. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Okuduğum kitap, ünlü bir yazarın romanıdır.
- Yüklem: "ünlü bir yazarın romanıdır"
- Bu yüklemdeki isim tamlaması: "yazarın romanı"
- Tamlayan: "yazarın"
- Tamlanan: "romanı"
- Bu cümlede vurgu, yüklemin sonundaki "romanıdır" sözcüğündedir. Yani tamlanandadır. Bu nedenle B seçeneği doğru değildir.
- C) En sevdiğim yemek, annemin yaptığı mantıdır.
- Yüklem: "annemin yaptığı mantıdır"
- Bu yüklemdeki isim tamlaması: "annemin yaptığı mantı"
- Tamlayan: "annemin"
- Tamlanan: "yaptığı mantı"
- Türkçede, yüklem bir isim tamlaması olduğunda ve bu tamlama özneyi açıklayıcı, onu diğerlerinden ayırt edici bir bilgi veriyorsa, vurgu genellikle tamlayanın üzerindedir. Burada "En sevdiğim yemek"in hangi mantı olduğu "annemin" ifadesiyle belirtilerek vurgulanmıştır. Yani, vurgu "annemin" sözcüğündedir ve bu da isim tamlamasının tamlayan kısmıdır. Bu nedenle C seçeneği doğru cevaptır.
- D) Sınıfın en çalışkan öğrencisi, Ayşe'dir.
- Yüklem: "Ayşe'dir"
- Bu yüklem tek bir özel isimden oluşmaktadır. İçinde bir isim tamlaması bulunmamaktadır. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Cevap C seçeneğidir.
