5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki" bağlacı cümleye "açıklama" anlamı katmıştır?
A) Öyle yorgunum ki ayakta duramıyorum.
B) Anladım ki sen bu işi gerçekten seviyorsun.
C) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
D) Baktım ki kimse gelmeyecek, ben de çıktım.
Bu soruda, Türkçede sıkça kullandığımız "ki" bağlacının cümlelere kattığı farklı anlamlardan birini, yani "açıklama" anlamını bulmamız isteniyor. "Ki" bağlacının cümledeki işlevini doğru anlamak için her seçeneği dikkatlice inceleyelim.
- "Ki" Bağlacı Hakkında Kısa Bir Bilgi: "Ki" bağlacı genellikle iki cümleyi birbirine bağlar ve cümleye sebep-sonuç, açıklama, pekiştirme, şaşırma gibi farklı anlamlar katabilir. Unutmayalım ki bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır. Sıfat yapan "-ki" eki ise bitişik yazılır (örneğin "evdeki", "yarınki").
- A) Öyle yorgunum ki ayakta duramıyorum. Bu cümlede "ki" bağlacı, yorgunluğun derecesini pekiştiriyor ve bu yorgunluğun sonucunu (ayakta duramama) belirtiyor. Yani burada daha çok "pekiştirme" ve "sonuç" anlamı vardır. "O kadar yorgunum ki..." şeklinde düşünebiliriz.
- B) Anladım ki sen bu işi gerçekten seviyorsun. İşte aradığımız anlam burada! "Anladım" fiilinden sonra gelen "ki", ne anlaşıldığını açıklıyor. Yani "anlama" eyleminin içeriğini, neyi anladığımızı bize bildiriyor. "Anladığım şey şudur ki: sen bu işi gerçekten seviyorsun." şeklinde düşünebiliriz. Bu, tam olarak bir "açıklama" anlamıdır.
- C) Evdeki hesap çarşıya uymaz. Bu seçenekteki "-ki" bir bağlaç değildir. Bu, "sıfat yapan -ki" ekidir ve bitişik yazılır. "Hangi hesap?" sorusuna "evdeki hesap" cevabını vererek bir ismi niteler. Bu nedenle bu seçenek sorumuzun cevabı olamaz. Bağlaç olan "ki" ile karıştırmamak önemlidir.
- D) Baktım ki kimse gelmeyecek, ben de çıktım. Bu cümlede "ki" bağlacı, bir durum tespiti sonrası gerçekleşen eylemi veya bir sebep-sonuç ilişkisini ifade eder. "Kimsenin gelmeyeceğini gördüğüm için/görünce çıktım." anlamını taşır. Burada da "açıklama"dan ziyade "sebep" veya "durum tespiti sonrası eylem" anlamı ağır basar.
Yukarıdaki analizlerimize göre, "ki" bağlacının cümleye "açıklama" anlamı kattığı seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
