Ahmet, bir dijital oyunda karakteri sürekli olarak görevleri tamamlayıp seviye atladıkça kendini mutlu ve başarılı hissediyor, ancak oyun dışındaki gerçek hayatında bu duyguyu giderek daha az yaşıyor. Bu durum, Ahmet'in motivasyon ve ödül mekanizması üzerinde bilişim teknolojilerinin hangi psikolojik etkisine örnek olabilir?
A) Bilişsel çelişki
B) Dışsal motivasyonun içsel motivasyona dönüşmesi
C) Duyarsızlaşma
D) Ödül sisteminde doyum eşiğinin değişmesi
Merhaba arkadaşlar, bu soruyu birlikte adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:
Öncelikle soruyu anlamak çok önemli. Ahmet, oyunda sürekli başarı elde ettikçe mutlu oluyor ama gerçek hayatta aynı mutluluğu bulmakta zorlanıyor. Bu durum, bilişim teknolojilerinin psikolojik etkilerinden hangisiyle açıklanabilir?
- A) Bilişsel çelişki: Bilişsel çelişki, kişinin zihninde birbiriyle uyuşmayan düşünceler veya inançlar olduğunda ortaya çıkar. Örneğin, sigara içmenin zararlı olduğunu bilmesine rağmen sigara içmeye devam etmek bilişsel çelişkiye yol açar. Ahmet'in durumunda, oyun ve gerçek hayat arasında bir çelişki olsa da, bu durumun temelinde yatan şey ödül mekanizmasındaki değişimdir. Bu yüzden bu seçenek doğru değil.
- B) Dışsal motivasyonun içsel motivasyona dönüşmesi: Dışsal motivasyon, dışarıdan gelen ödüllerle (örneğin, oyunda seviye atlamak) motive olmaktır. İçsel motivasyon ise bir şeyi yapmaktan kendiliğinden keyif almaktır (örneğin, resim yapmak). Ahmet'in durumunda, dışsal motivasyon (oyundaki ödüller) gerçek hayattaki içsel motivasyonun yerini alıyor gibi görünse de, asıl sorun motivasyonun türünden ziyade ödül sisteminin değişmesidir. Bu nedenle bu seçenek de tam olarak doğru değil.
- C) Duyarsızlaşma: Duyarsızlaşma, sürekli maruz kalınan bir uyarıcıya karşı tepkisiz hale gelmektir. Örneğin, şiddet içerikli oyunlara sürekli maruz kalmak, kişiyi şiddete karşı duyarsızlaştırabilir. Ahmet'in durumunda, oyunlardaki sürekli başarıya bağlı olarak gerçek hayattaki olaylara karşı duyarsızlaşma söz konusu olabilir, ancak bu durumun temelinde yatan şey ödül sistemindeki değişimdir. Bu seçenek de tam olarak sorunun özünü açıklamıyor.
- D) Ödül sisteminde doyum eşiğinin değişmesi: İşte bu doğru cevap! Oyunlarda sürekli olarak kolayca elde edilen başarılar ve ödüller, beynin ödül sistemini etkileyebilir. Ahmet, oyunda sürekli seviye atlayarak yüksek miktarda dopamin salgılıyor ve bu durum, beyninin normalde daha az dopamin salgılayarak ödüllendirdiği gerçek hayattaki aktivitelerden aynı tatmini alamamasına neden olabilir. Yani, doyum eşiği yükseliyor ve Ahmet, gerçek hayatta mutlu olmak için daha fazla çaba göstermesi gerektiğini hissediyor.
Unutmayın, bilişim teknolojileri hayatımıza birçok kolaylık getirse de, psikolojik etkilerini de göz ardı etmemeliyiz. Önemli olan dengeyi korumak ve gerçek hayattaki aktivitelerimizden de keyif alabilmektir.
Cevap D seçeneğidir.
