🎓 Berlin Antlaşması (1878) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Berlin Antlaşması (1878) Test 1" için gerekli olan temel bilgileri, antlaşmanın arka planını, maddelerini ve sonuçlarını sade bir dille özetlemektedir. Bu konulara hakim olmak, testteki soruları doğru yanıtlamanız için size yol gösterecektir.
📌 Berlin Antlaşması Öncesi Gelişmeler: Büyük Doğu Krizi
Berlin Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'daki topraklarında yaşanan büyük bir krizin sonucudur. Bu kriz, Balkanlar'daki milliyetçi ayaklanmalar ve büyük devletlerin bu bölge üzerindeki çıkar çatışmalarıyla başlamıştır.
- 1875 Hersek Ayaklanması: Osmanlı'ya karşı başlayan bu ayaklanma, kısa sürede Bosna ve Bulgaristan'a yayılarak Büyük Doğu Krizi'ni tetikledi.
- Büyük Devletlerin Rolü: Avrupa'nın büyük güçleri (Rusya, Avusturya-Macaristan, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya) Osmanlı'nın zayıflığından faydalanarak Balkanlar'daki nüfuzlarını artırmaya çalıştılar.
- 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi): Rusya, Balkanlardaki Ortodoks Slavları koruma bahanesiyle Osmanlı'ya savaş açtı. Osmanlı İmparatorluğu bu savaşı kaybetti ve ağır bir yenilgi aldı.
💡 İpucu: Büyük Doğu Krizi, Osmanlı'nın "hasta adam" imajını güçlendiren ve Avrupalı devletlerin müdahalesine zemin hazırlayan önemli bir süreçtir.
📌 Ayastefanos (San Stefano) Antlaşması (1878)
Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Ayastefanos Antlaşması, Berlin Antlaşması'nın doğrudan nedeni olmuştur. Bu antlaşma, Rusya'nın Balkanlar'daki etkisini aşırı derecede artırdığı için diğer büyük devletlerin tepkisini çekmiştir.
- Büyük Bulgaristan'ın Kurulması: Antlaşmanın en önemli maddesi, Ege Denizi'ne kadar uzanan ve Rusya'ya bağımlı "Büyük Bulgaristan Prensliği"nin kurulmasıydı.
- Sırbistan, Karadağ, Romanya'ya Bağımsızlık: Bu devletlere tam bağımsızlık verildi ve toprakları genişletildi.
- Kars, Ardahan, Batum, Doğubayazıt Rusya'ya: Doğu Anadolu'da önemli topraklar Rusya'ya bırakıldı.
- Avrupa Devletlerinin Tepkisi: Özellikle İngiltere ve Avusturya-Macaristan, Rusya'nın sıcak denizlere inme yolunda büyük bir adım atmasından ve Balkanlar'daki güç dengesinin bozulmasından rahatsız oldu.
⚠️ Dikkat: Ayastefanos Antlaşması, fiilen yürürlüğe girmemiş, sadece bir ön antlaşma niteliği taşımıştır. Büyük devletlerin itirazları üzerine Berlin Kongresi toplanmıştır.
📌 Berlin Kongresi'nin Toplanma Nedenleri ve Katılımcılar
Ayastefanos Antlaşması'nın yarattığı gerilim üzerine, Avrupa'da yeni bir savaş çıkmasını engellemek amacıyla Almanya'nın başkenti Berlin'de uluslararası bir kongre düzenlenmiştir.
- Toplanma Nedeni: Rusya'nın Ayastefanos Antlaşması ile elde ettiği kazanımların Avrupa güç dengesini bozması ve İngiltere ile Avusturya-Macaristan'ın çıkarlarını tehdit etmesi.
- Ev Sahibi ve Başkan: Almanya Şansölyesi Otto von Bismarck, kongreye başkanlık etmiştir. Bismarck, "dürüst arabulucu" rolünü üstlenmiştir.
- Katılımcı Devletler: Osmanlı İmparatorluğu, Rusya, İngiltere, Almanya, Avusturya-Macaristan, Fransa ve İtalya temsilcileri katılmıştır.
💡 İpucu: Bismarck'ın arabuluculuğu, kongrenin toplanmasında ve kararların alınmasında kilit rol oynamıştır. Amacı, Avrupa'daki barışı korumak ve Almanya'nın konumunu güçlendirmekti.
📌 Berlin Antlaşması'nın (1878) Önemli Maddeleri
Berlin Antlaşması, Ayastefanos Antlaşması'nın maddelerini büyük ölçüde değiştirerek Osmanlı İmparatorluğu'nun toprak kayıplarını onaylamış, ancak Rusya'nın kazanımlarını sınırlamıştır.
- Bulgaristan Sorunu: "Büyük Bulgaristan" fikri ortadan kaldırıldı. Bulgaristan Prensliği (Osmanlı'ya bağlı özerk) ve Doğu Rumeli (özerk, Osmanlı valisine bağlı) olmak üzere ikiye ayrıldı. Makedonya ise doğrudan Osmanlı yönetimine bırakıldı.
- Sırbistan, Karadağ, Romanya: Bu üç devletin bağımsızlıkları onaylandı ve toprakları genişletildi.
- Bosna-Hersek: Yönetimi geçici olarak Avusturya-Macaristan'a bırakıldı, ancak hukuken Osmanlı toprağı olarak kaldı.
- Kars, Ardahan, Batum (KAB): Rusya'ya bırakıldı (Ayastefanos'taki Doğubayazıt Osmanlı'ya geri verildi).
- Kıbrıs: İngiltere, Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü koruma karşılığında Kıbrıs'ı geçici olarak yönetme hakkını elde etti (Kongre öncesi yapılan gizli bir antlaşmayla).
- Yunanistan: Tesalya ve Arta bölgeleri Osmanlı'dan alınarak Yunanistan'a verildi.
- Osmanlı'da Islahatlar: Osmanlı İmparatorluğu'nun azınlık hakları ve reformlar konusunda taahhütleri antlaşmaya eklendi.
⚠️ Dikkat: Berlin Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki varlığını büyük ölçüde sona erdirmiş, ancak diğer yandan Rusya'nın aşırı güçlenmesini engelleyerek Avrupa'daki dengeyi korumaya çalışmıştır.
📌 Berlin Antlaşması'nın Sonuçları ve Etkileri
Berlin Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu ve Avrupa tarihi üzerinde derin ve uzun vadeli etkilere sahip olmuştur.
- Osmanlı İmparatorluğu İçin:
- Büyük toprak ve nüfus kaybı yaşandı.
- Balkanlar'daki etkinliği önemli ölçüde azaldı.
- "Hasta Adam" imajı pekişti ve dağılma süreci hızlandı.
- Antlaşma, Osmanlı'nın dış politikada yalnızlaşmasına ve Almanya'ya yakınlaşma sürecine girmesine neden oldu.
- Avrupa İçin:
- Rusya'nın sıcak denizlere inme planları geçici olarak engellendi.
- Balkanlar'da yeni devletler kuruldu, ancak sınırlar çizilirken etnik yapı göz ardı edildiği için ilerideki Balkan savaşlarının ve I. Dünya Savaşı'nın tohumları atıldı.
- İngiltere'nin Akdeniz'deki stratejik konumu güçlendi (Kıbrıs).
- Avusturya-Macaristan'ın Balkanlar'daki nüfuzu arttı (Bosna-Hersek).
- Antlaşma, Avrupa'da geçici bir barış sağlasa da, büyük devletler arasındaki rekabeti tamamen ortadan kaldırmadı.
💡 İpucu: Berlin Antlaşması, "Doğu Sorunu"nun çözümünde önemli bir dönüm noktasıdır. Ancak bu çözüm, ileride daha büyük sorunlara yol açacak yeni dengesizlikler yaratmıştır.
