🎓 göreceli konum nedir coğrafya Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, coğrafyada sıkça karşılaştığımız "göreceli konum" ve onunla yakından ilişkili olan "mutlak konum" kavramlarını kolayca anlamanız için hazırlandı. Testteki soruları çözerken bu temel bilgilere başvurarak doğru cevaplara ulaşabilirsiniz.
📌 Konum Nedir?
Bir yerin dünya üzerindeki adresini veya başka yerlere göre yerini belirten bilgiye konum deriz. Coğrafyada konum iki ana başlık altında incelenir: Mutlak Konum ve Göreceli Konum.
📌 Mutlak Konum (Matematik Konum)
Mutlak konum, bir yerin dünya üzerindeki enlem (paralel) ve boylam (meridyen) dereceleriyle ifade edilen, değişmez ve matematiksel adresidir.
- Tanımı: Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın Ekvator'a (enlem) ve Başlangıç Meridyeni'ne (boylam) göre uzaklığı ve yönüdür.
- Özellikleri:
- Paraleller (enlem): Ekvator'a paralel uzanan hayali çizgilerdir. Bir yerin sıcaklık kuşakları, gece-gündüz süreleri gibi özelliklerini etkiler.
- Meridyenler (boylam): Kutupları birleştiren hayali çizgilerdir. Yerel saat farklarını ve başlangıç meridyenine göre konumunu belirler.
- Değişmezdir: Bir ülkenin veya noktanın enlem ve boylam dereceleri asla değişmez.
- Etkileri (Sonuçları):
- İklim kuşakları (Ekvator'dan kutuplara doğru sıcaklık azalır).
- Gece-gündüz sürelerindeki değişimler.
- Güneş ışınlarının düşme açısı.
- Yerel saat farkları.
- Kalıcı kar sınırı, orman üst sınırı, tarım üst sınırı gibi yükselti basamakları.
💡 İpucu: Bir coğrafi özelliğin açıklamasında "enlem", "boylam", "Ekvator", "Kutuplar", "saat farkı", "güneş ışınlarının düşme açısı" gibi ifadeler geçiyorsa, genellikle mutlak konumdan bahsediliyordur.
📌 Göreceli Konum (Özel Konum)
Göreceli konum, bir yerin çevresindeki diğer coğrafi özelliklere (denizler, dağlar, komşu ülkeler, ticaret yolları, yer altı kaynakları vb.) göre belirlenen, zamanla değişebilen ve o yere özgü özellikleridir.
- Tanımı: Bir yerin kıtalara, denizlere, önemli yolların kavşak noktalarına, komşu ülkelere, yer şekillerine ve ekonomik faaliyetlere göre sahip olduğu özellikleridir.
- Özellikleri:
- Değişkendir: Çevredeki siyasi, ekonomik veya sosyal gelişmelerle önemi artabilir veya azalabilir. Örneğin, yeni bir ticaret yolunun açılması bir ülkenin göreceli konumunu değiştirebilir.
- O yere özgüdür: Her yerin kendine has göreceli konum özellikleri vardır.
- Etkileri (Sonuçları):
- Jeopolitik önem (siyasi ve stratejik değeri).
- Uluslararası ticaret yolları üzerindeki etkisi (köprü görevi).
- Komşu ülkelerle ilişkiler.
- Denizlere, okyanuslara veya boğazlara kıyısı olması.
- Yer şekillerinin (dağlar, ovalar, platolar) etkisiyle oluşan iklim çeşitliliği.
- Turizm potansiyeli (tarihi ve doğal güzellikler).
- Yeraltı ve yerüstü kaynaklarının varlığı.
⚠️ Dikkat: Göreceli konum, bir yerin "özel" durumunu anlatır. Örneğin, Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması veya Asya ile Avrupa arasında köprü görevi görmesi göreceli konumun bir sonucudur.
📝 Türkiye'nin Konumu: Örneklerle Anlama
Türkiye üzerinden mutlak ve göreceli konumu daha iyi anlayalım:
- Türkiye'nin Mutlak Konumu:
- 36°-42° Kuzey enlemleri arasında yer alması. (Bu yüzden ılıman kuşakta yer alır, dört mevsimi yaşarız.)
- 26°-45° Doğu boylamları arasında yer alması. (Bu yüzden yerel saatimiz Başlangıç Meridyeni'nden daha ileridedir.)
- Türkiye'nin Göreceli Konumu:
- Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada yer alması. (Bu durum jeopolitik önemimizi artırır.)
- Önemli su yolları olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması. (Uluslararası deniz ticaretinde kilit rol oynarız.)
- Üç tarafının denizlerle çevrili olması. (Deniz turizmi, balıkçılık gibi ekonomik faaliyetleri geliştirir.)
- Petrol ve doğal gaz zengini Orta Doğu ülkelerine komşu olması. (Enerji nakil hatları üzerinde stratejik öneme sahibiz.)
- Farklı iklim tiplerinin görülmesi (Akdeniz, Karasal, Karadeniz iklimleri) yer şekillerinin çeşitliliğine bağlıdır, bu da göreceli konumun bir sonucudur.
💡 İpucu: Bir coğrafi özelliğin "neden"ini düşünürken, eğer cevap enlem-boylam veya dünya şekliyle ilgiliyse mutlak konum; eğer cevap çevresindeki özel durumlar, komşular, denizler, dağlar, yollarla ilgiliyse göreceli konumdur.
Umarım bu notlar testteki soruları daha kolay yanıtlamanıza yardımcı olur. Başarılar dilerim!
