İslam dini, insanlara doğruyu yanlıştan ayırma yetisi vermiş ve bu yetiyi kullanmalarını istemiştir. "Nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir." (Şems Suresi, 9. ayet) ayeti bu durumu destekler.
Bu yeti aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
A) Akıl
B) Vicdan
C) İrade
D) Fıtrat
Sevgili öğrenciler, bu soru, İslam dininin insana verdiği önemli yetilerden birini ve bu yetinin Kur'an-ı Kerim'deki bir ayetle nasıl desteklendiğini anlamamızı istiyor. İnsan, doğru ile yanlışı ayırt etme ve kötülüklerden arınma potansiyeline sahiptir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek bu yetiyi en iyi ifade eden kavramı bulalım:
- A) Akıl: Akıl, insanın düşünme, anlama, muhakeme etme ve bilgi edinme yetisidir. Akıl sayesinde olayları analiz eder, sonuç çıkarır ve doğru kararlar vermeye çalışırız. İslam dini aklı kullanmayı emreder. Ancak akıl, daha çok mantıksal çıkarımlar ve bilgi işleme ile ilgilidir. Doğruyu yanlıştan ayırmada bir araçtır ama doğrudan o içsel hissi ifade etmez.
- B) Vicdan: Vicdan, insanın içindeki iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayırt etme gücü, iç sesi ve ahlaki yargı mekanizmasıdır. Bir eylemin iyi mi kötü mü olduğunu bize fısıldayan, bizi iyiliğe yönelten ve kötülükten sakındıran içsel bir rehberdir. Soru metnindeki "doğruyu yanlıştan ayırma yetisi" ve "nefsini kötülüklerden arındıran kurtuluşa ermiştir" (Şems Suresi, 9. ayet) ifadesi, vicdanın bu yönünü çok net bir şekilde destekler. Vicdan, bizi kötülüklerden arınmaya teşvik eden içsel güçtür.
- C) İrade: İrade, insanın bir şeyi yapmaya veya yapmamaya karar verme, seçme ve uygulama gücüdür. Akıl ve vicdan bize neyin doğru neyin yanlış olduğunu gösterirken, irade bu bilgiyi hayata geçirme veya geçirmeme özgürlüğüdür. Yani irade, doğruyu yanlıştan ayırma yetisinin kendisi değil, o ayrımı yaptıktan sonraki eyleme geçme gücüdür.
- D) Fıtrat: Fıtrat, insanın doğuştan getirdiği yaratılışındaki temizlik, iyiliğe ve hakka yönelme eğilimidir. İslam'a göre her insan fıtrat üzere doğar, yani doğuştan iyiye ve Allah'a inanmaya meyillidir. Fıtrat, genel bir eğilim ve potansiyeldir; ancak doğruyu yanlıştan ayıran ve bizi kötülükten arınmaya çağıran aktif içsel mekanizma daha çok vicdanla ifade edilir.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, insanın içindeki doğruyu yanlıştan ayırma yetisi ve kötülüklerden arınma çağrısı yapan içsel ses, en doğru şekilde vicdan kavramıyla ifade edilir. Vicdan, bizi iyiliğe sevk eden ve kötülükten sakındıran o değerli iç pusulamızdır.
Cevap B seçeneğidir.
