9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde alıntı cümle noktalama yönünden doğru yazılmıştır?
A) Öğretmen "Yarın sınav var" dedi.
B) "Hava çok güzel" diye mırıldandı.
C) "Bu filmi izledin mi?" diye sordu.
D) Arkadaşım "Çok yorgunum." ki hemen uyudu.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, doğrudan alıntı yapılan cümlelerin noktalama işaretlerinin doğru kullanımını inceleyeceğiz. Alıntı cümlelerin noktalama işaretleri, cümlenin türüne (bildirme, soru, ünlem) ve alıntının ana cümleyle olan ilişkisine göre farklılık gösterir. Doğru cevabı bulmak için aşağıdaki kuralları hatırlayalım:
- Kural 1: Alıntı cümle bir soru cümlesi veya ünlem cümlesi ise, soru işareti (?) veya ünlem işareti (!) tırnak işaretinin içine konur. Örneğin: "Nereye gidiyorsun?" diye sordu.
- Kural 2: Alıntı cümle bir bildirme cümlesi ise ve ana cümle alıntının ardından devam ediyorsa (örneğin "dedi", "söyledi" gibi fiillerle), virgül (,) tırnak işaretinin içine konur. Örneğin: "Bugün hava çok güzel," dedi.
- Kural 3: Alıntı cümle bir bildirme cümlesi ise ve ana cümle alıntının ardından devam etmiyor veya alıntıdan sonra bir açıklama yapılıyorsa, nokta (.) tırnak işaretinin içine konur. Örneğin: "Çok yorgunum." Hemen uyudu.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Öğretmen "Yarın sınav var" dedi.
- Burada alıntı cümle ("Yarın sınav var") bir bildirme cümlesidir.
- Ana cümle "dedi" fiiliyle devam ettiği için, Kural 2'ye göre tırnak işaretinin içine virgül konulması gerekirdi.
- Doğru yazımı: Öğretmen "Yarın sınav var," dedi.
- Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
B) "Hava çok güzel" diye mırıldandı.
- Burada alıntı cümle ("Hava çok güzel") bir bildirme cümlesidir.
- Ana cümle "diye mırıldandı" şeklinde devam ettiği için, Kural 2'ye göre tırnak işaretinin içine virgül konulması gerekirdi.
- Doğru yazımı: "Hava çok güzel," diye mırıldandı.
- Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
C) "Bu filmi izledin mi?" diye sordu.
- Burada alıntı cümle ("Bu filmi izledin mi?") bir soru cümlesidir.
- Kural 1'e göre, soru işareti alıntı cümlenin kendi noktalama işareti olduğu için tırnak işaretinin içine doğru bir şekilde konulmuştur.
- Bu seçenek noktalama yönünden doğrudur.
D) Arkadaşım "Çok yorgunum." ki hemen uyudu.
- Burada alıntı cümle ("Çok yorgunum.") bir bildirme cümlesidir.
- Nokta, alıntı cümlenin kendi noktalama işareti olarak tırnak işaretinin içine konulmuştur, bu kısım Kural 3'e göre doğru görünmektedir.
- Ancak, alıntı cümlenin ardından gelen "ki" bağlacı ile cümlenin devam etme şekli noktalama ve anlatım açısından uygun değildir. Doğrudan alıntıdan sonra nokta kullanılıp "ki" ile devam etmek, Türkçe dil bilgisi kurallarına göre doğru bir yapı oluşturmaz. Genellikle "dedi ki", "söyledi ki" gibi yapılar tercih edilir veya farklı bir bağlaç ya da noktalama işaretiyle cümle devam ettirilir.
- Bu nedenle bu seçenek, genel cümle yapısı ve noktalama bütünlüğü açısından yanlıştır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, alıntı cümlenin noktalama yönünden doğru yazıldığı seçenek C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
