🎓 Cümlenin temel ögeleri (Özne, Yüklem) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, cümlenin temel ögeleri olan özne ve yüklem konularını kapsamaktadır. Testte başarılı olmak için bu iki temel ögeyi doğru tespit etmeyi öğrenmelisin.
📌 Yüklem
Yüklem, bir cümlede yargıyı bildiren ve cümlenin anlamını tamamlayan temel ögedir. Cümledeki işi, oluşu veya durumu bildirir.
- Yüklem genellikle fiil veya isim soylu bir sözcük ya da sözcük grubudur.
- Fiil yüklemler çekimli fiillerdir (kip ve kişi eki almış fiiller). Örnek: "Geldi", "Gidecek", "Okumalıyız".
- İsim soylu yüklemler ek fiil alarak yüklem olurlar. Örnek: "Güzeldi", "Öğretmendi", "Zekiydi".
⚠️ Dikkat: Her fiil cümlesinde fiil, isim cümlesinde ise isim soylu sözcük yüklem olmak zorunda değildir. Yüklem, cümlenin sonuna gelmeyebilir.
📌 Özne
Özne, cümlede yüklem tarafından bildirilen işi yapan veya durumdan etkilenen kişiyi veya nesneyi gösterir.
- Özne, cümlede açıkça belirtilmişse buna "açık özne" denir. Örnek: Ayşe okula gitti.
- Özne, yüklemdeki kişi ekinden anlaşılabiliyorsa buna "gizli özne" denir. Örnek: Okula gittim. (Ben)
- İşi yapan belli değilse, "edilgen çatılı" fiillerde sözde özne bulunur. Örnek: Cam kırıldı. (Kimi kırdığı belli değil)
- Doğada kendiliğinden olan olaylarda "örtülü özne" bulunur. Örnek: Selden evler yıkıldı. (Sel - tarafından)
💡 İpucu: Özneyi bulmak için yükleme "Kim?" veya "Ne?" soruları sorulur.
📌 Özne - Yüklem Uyumu
Özne ve yüklem arasında sayı ve kişi bakımından uyum olmalıdır.
- Tekil özne, tekil yüklem alır. Örnek: Ben geldim.
- Çoğul özne, çoğul yüklem alır. Örnek: Biz geldik.
- İnsan dışındaki çoğul özneler tekil yüklem alır. Örnek: Kuşlar uçuyor.
📝 Not: Kişi zamirleri (ben, sen, o, biz, siz, onlar) özne olduğunda, yüklemdeki kişi ekiyle uyumlu olmalıdır.
