10. "Geçen hafta aldığım kitapları henüz okuyamadım." cümlesinin öğeleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Öznesi "ben"dir (gizli)
B) Yüklemi "aldığım"dır
C) Öznesi "kitaplar"dır
D) Yüklemi "henüz"dür
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin öğelerini doğru bir şekilde tespit etmemiz isteniyor. Cümle öğelerini bulmak için belirli bir sırayı takip etmek işimizi kolaylaştıracaktır. Hadi hep birlikte bu cümleyi inceleyelim:
"Geçen hafta aldığım kitapları henüz okuyamadım."
- Adım 1: Yüklemi Bulalım. Cümlenin yargısını bildiren, yani işi, oluşu, hareketi veya durumu anlatan kelime ya da kelime grubuna yüklem denir. Genellikle cümlenin sonunda yer alır ve çekimli bir fiil veya ek fiil almış bir isim olabilir.
- Cümlemizde yargıyı bildiren kelime "okuyamadım" fiilidir. Bu, cümlenin yüklemidir.
- Adım 2: Özneyi Bulalım. Yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz. Özne, yüklemdeki işi yapan veya durumu üzerine alan varlıktır.
- Yüklemimiz "okuyamadım". "Kim okuyamadı?" diye sorduğumuzda, fiilin sonundaki "-m" ekinden bu işi yapanın "ben" olduğunu anlarız. Cümlede açıkça yazmadığı için bu bir gizli öznedir.
- Adım 3: Diğer Seçenekleri Değerlendirelim.
- B) Yüklemi "aldığım"dır: "Aldığım" kelimesi, "kitapları" kelimesini niteleyen bir sıfat-fiil grubunun parçasıdır ("aldığım kitapları"). Cümlenin temel yüklemi değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Öznesi "kitaplar"dır: "Kitaplar" kelimesi, "Neyi okuyamadım?" sorusuna cevap veren "aldığım kitapları" kelime grubunun bir parçasıdır ve bu grup cümlenin belirtili nesnesidir. İşin yapıldığı varlık değil, işten etkilenen varlıktır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- D) Yüklemi "henüz"dür: "Henüz" kelimesi, "Ne zaman okuyamadım?" sorusuna cevap veren bir zaman zarfıdır. Cümlenin yüklemi değil, zarf tümlecidir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Yukarıdaki analizlerimize göre, cümlenin yüklemi "okuyamadım" ve bu işi yapan gizli özne "ben"dir.
Cevap A seçeneğidir.
