Kurtuluş Savaşı'mız, sadece cephelerde kazanılan askeri zaferlerle değil, aynı zamanda diplomatik alanda elde edilen önemli başarılarla da taçlandırılmıştır. Özellikle doğu sınırlarımızın güvenliği, yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınması ve ayakta kalması için hayati öneme sahipti. Bu süreçte, dönemin güçlü devletlerinden Sovyet Rusya ile kurulan ilişkiler ve imzalanan antlaşmalar büyük bir öneme sahipti.
Şimdi soruyu adım adım inceleyelim ve seçenekleri değerlendirelim:
- Soru bizden ne istiyor? Kurtuluş Savaşı sırasında Sovyet Rusya ile imzalanan ve doğu sınırımızın güvence altına alındığı antlaşmayı bulmamızı istiyor. Anahtar kelimeler: "Sovyet Rusya" ve "doğu sınırı".
Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gümrü Antlaşması:
- Bu antlaşma, 2-3 Aralık 1920 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti ile Ermenistan arasında imzalanmıştır.
- Doğu Cephesi'ndeki askeri zaferimizin ardından imzalanan bu antlaşma, TBMM Hükümeti'nin uluslararası alandaki ilk siyasi ve hukuki başarısıdır.
- Doğu sınırımızın bir kısmını güvence altına almıştır ancak Sovyet Rusya ile değil, Ermenistan ile yapılmıştır. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- B) Moskova Antlaşması:
- Bu antlaşma, 16 Mart 1921 tarihinde TBMM Hükümeti ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasında imzalanmıştır.
- Sovyet Rusya, bu antlaşma ile Misak-ı Millî'yi ve TBMM Hükümeti'ni tanıyan ilk büyük Avrupa devleti olmuştur.
- Antlaşma ile doğu sınırımız büyük ölçüde güvence altına alınmış; Kars, Ardahan ve Artvin Türkiye'ye bırakılırken, Batum Gürcistan'a bırakılmıştır.
- Ayrıca, Kurtuluş Savaşı'nda TBMM Hükümeti'ne askeri ve mali yardım sağlanması kararlaştırılmıştır.
- Bu antlaşma, soruda belirtilen "Sovyet Rusya ile imzalanan" ve "doğu sınırımızın güvence altına alındığı" kriterlerini tam olarak karşılamaktadır.
- C) Kars Antlaşması:
- Bu antlaşma, 13 Ekim 1921 tarihinde TBMM Hükümeti ile Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri arasında imzalanmıştır.
- Moskova Antlaşması'nın devamı niteliğindedir ve doğu sınırımızı kesinleştiren son antlaşmadır.
- Sovyet Rusya bu antlaşmanın garantörü konumundadır ancak doğrudan tarafı değildir. Soru "Sovyet Rusya ile imzalanan" dediği için Moskova Antlaşması daha doğru bir cevaptır.
- D) Ankara Antlaşması:
- Bu antlaşma, 20 Ekim 1921 tarihinde TBMM Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır.
- Güney Cephesi'ndeki çatışmaları sona erdirmiş ve güney sınırımızın bir kısmını belirlemiştir.
- Doğu sınırı veya Sovyet Rusya ile herhangi bir ilgisi yoktur. Bu nedenle doğru cevap değildir.
Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, Kurtuluş Savaşı sırasında Sovyet Rusya ile imzalanan ve doğu sınırımızın güvence altına alındığı antlaşma Moskova Antlaşması'dır.
Cevap B seçeneğidir.
