1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması kullanılmıştır?
A) Okul bahçesinin kapısı boyanacakmış.
B) Çocuğun oyuncağının pili bitmiş.
C) Müdür beyin odası toplantıya hazırlandı.
D) Kitabın son sayfası yırtılmış.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki isim tamlaması türlerinden biri olan "zincirleme isim tamlaması"nı bulmamız isteniyor. Gelin, önce isim tamlamalarının ve özellikle zincirleme isim tamlamasının ne olduğunu hatırlayalım, sonra seçenekleri tek tek inceleyelim.
- İsim Tamlaması Nedir?
İki veya daha fazla ismin bir araya gelerek bir varlığı veya kavramı karşıladığı söz öbekleridir. Tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki temel öğesi vardır. Tamlayan, kime veya neye ait olduğunu; tamlanan ise ait olunan şeyi belirtir. Üç ana türü vardır: belirtili, belirtisiz ve takısız isim tamlaması.
- Zincirleme İsim Tamlaması Nedir?
Zincirleme isim tamlaması, en az üç isimden oluşan ve bu isimlerden en az ikisinin bir isim tamlaması oluşturduğu tamlamalardır. Yani, bir isim tamlamasının tamlayanının veya tamlananının kendisinin de başka bir isim tamlaması olması durumudur. Genellikle birbiriyle bağlantılı, iç içe geçmiş bir sahiplik ilişkisi gösterirler.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Okul bahçesinin kapısı boyanacakmış.
- Burada "okul bahçesi" bir belirtisiz isim tamlamasıdır (okul: tamlayan, bahçe: tamlanan).
- "Okul bahçesinin kapısı" ifadesinde ise "okul bahçesi" tamlayan, "kapısı" tamlanandır. Tamlayan kısmı ("okul bahçesi") kendisi bir isim tamlaması olduğu için bu ifade de bir zincirleme isim tamlamasıdır. (Okul (N1) + Bahçe (N2) + Kapı (N3) -> (N1 N2)-nin N3 şeklinde bir yapıdır.)
- B) Çocuğun oyuncağının pili bitmiş.
- Burada "oyuncağının pili" bir belirtili isim tamlamasıdır (oyuncak: tamlayan, pil: tamlanan).
- "Çocuğun oyuncağının pili" ifadesinde ise "çocuğun" tamlayan, "oyuncağının pili" tamlanandır. Tamlanan kısmı ("oyuncağının pili") kendisi bir belirtili isim tamlaması olduğu için bu ifade kesinlikle bir zincirleme isim tamlamasıdır. (Çocuk (N1) + Oyuncak (N2) + Pil (N3) -> N1-in (N2-in N3) şeklinde bir yapıdır.)
- Bu yapı, birbiriyle iç içe geçmiş, net bir sahiplik zinciri (çocuğun oyuncağı, oyuncağın pili) gösterdiği için zincirleme isim tamlamasının en belirgin örneklerinden biridir.
- C) Müdür beyin odası toplantıya hazırlandı.
- Burada "Müdür bey" bir unvan veya birleşik bir isim gibi işlev görür. "Müdür beyin odası" ise bir belirtili isim tamlamasıdır.
- Bu tamlamada sadece iki temel isim kavramı (Müdür bey ve oda) bulunmaktadır ve tamlayan ya da tamlanan kısmı kendi içinde başka bir isim tamlaması değildir. Dolayısıyla zincirleme isim tamlaması değildir.
- D) Kitabın son sayfası yırtılmış.
- Burada "kitabın sayfası" bir belirtili isim tamlamasıdır.
- "Son" kelimesi ise "sayfası" ismini niteleyen bir sıfattır ("son sayfa" bir sıfat tamlamasıdır).
- Bir isim tamlamasının arasına sıfat girmesi onu zincirleme yapmaz, sadece sıfat almış bir isim tamlaması olur. Bu nedenle zincirleme isim tamlaması değildir.
A seçeneği de teknik olarak zincirleme isim tamlaması tanımına uysa da, B seçeneğindeki "N1-in (N2-in N3)" yapısı, zincirleme isim tamlamasının en klasik ve belirgin örneğini oluşturur. Bu tür sorularda genellikle en net ve tipik örnek doğru cevap olarak kabul edilir.
Cevap B seçeneğidir.
