Ünlü daralması nedir Test 1

"De-" fiilinden türeyen aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü daralması görülür?

A) diyor
B) deyiş
C) deyim
D) demek

Merhaba sevgili öğrenciler! Ünlü daralması konusunu bu soru üzerinden adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım. Ünlü daralması nedir, hangi durumlarda görülür, nelere dikkat etmeliyiz, hep birlikte öğrenelim!

Ünlü Daralması Nedir?

Ünlü daralması, geniş ünlülerimiz olan "a" ve "e"nin, fiillere gelen "-yor" eki etkisiyle daralarak "ı, i, u, ü" ünlülerine dönüşmesi olayıdır. Unutmayalım, her "-yor" eki alan fiilde daralma olacak diye bir kural yok. Sadece "a" ve "e" geniş ünlüleri daralabilir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) diyor: Bu kelimenin kökü "de-" fiilidir. "-yor" eki geldiğinde "de-iyor" şeklinde olması gerekirken, "e" ünlüsü daralarak "i" ünlüsüne dönüşmüş ve kelime "diyor" halini almıştır. İşte burada ünlü daralması vardır!
• B) deyiş: Bu kelimenin kökü "de-" fiilidir. Ancak burada "-iş" isim-fiil eki almıştır. Bu ek, ünlü daralmasına neden olmaz. Kelime kökünde herhangi bir değişiklik olmamıştır.
• C) deyim: Bu kelimenin kökü yine "de-" fiilidir. "-im" eki alarak isim olmuştur. Bu ek de ünlü daralmasına yol açmaz.
• D) demek: Bu kelime, fiilin mastar halidir ve herhangi bir ek almamıştır. Dolayısıyla ünlü daralması da söz konusu değildir.

Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneğinde "de-" fiili "-yor" ekini aldığında ünlü daralması yaşamıştır. Diğer seçeneklerde ise farklı ekler kullanıldığı için daralma olmamıştır.

Unutmayın, ünlü daralması sadece "a" ve "e" ünlülerinin "-yor" eki etkisiyle "ı, i, u, ü"ye dönüşmesi durumunda görülür. Bu kuralı aklımızda tutarak soruları daha kolay çözebiliriz.

Cevap A seçeneğidir.