"Sakla-" fiilinin şimdiki zaman çekimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) "saklıyor" şeklinde daralma olur
B) "saklayor" şeklinde daralma olmaz
C) "saklıyor" şeklinde hem daralma hem ünsüz yumuşaması olur
D) "saklıyor" şeklinde sadece ünsüz benzeşmesi olur
Sevgili öğrenciler, bu soruda "sakla-" fiilinin şimdiki zaman çekimini ve bu çekim sırasında meydana gelen ses olaylarını inceleyeceğiz. Türkçede fiillerin şimdiki zaman çekimi, belirli kurallara tabidir ve bu kurallar ses olaylarını da beraberinde getirebilir.
- Şimdiki Zaman Eki: Türkçede şimdiki zaman eki "-yor"dur. Bu ek, fiil kök veya gövdelerine gelerek eylemin şu anda yapıldığını bildirir.
- "Sakla-" Fiiline "-yor" Ekinin Getirilmesi: "Sakla-" fiilinin kökü "sakla-"dır. Bu fiile doğrudan "-yor" ekini getirdiğimizde "sakla-yor" gibi bir yapı oluşur.
- Ünlü Daralması Kuralı: Türkçede, sonu "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten fiil kök veya gövdelerine "-yor" eki geldiğinde, bu geniş ünlüler (a, e) daralarak (ı, i, u, ü) dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir.
- "Sakla-" Fiilinde Ünlü Daralması: "Sakla-" fiilinin sonundaki "a" geniş ünlüsü, "-yor" ekinin etkisiyle daralarak "ı" ünlüsüne dönüşür. Böylece "sakla-yor" şekli "saklıyor" haline gelir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
A) "saklıyor" şeklinde daralma olur: Yukarıda açıkladığımız gibi, "sakla-" fiilindeki "a" ünlüsü "-yor" eki nedeniyle "ı"ya dönüşerek ünlü daralması meydana gelir. Bu ifade doğrudur.
B) "saklayor" şeklinde daralma olmaz: "Saklayor" şekli, daralma olmadan önceki haldir. Ancak fiilin doğru şimdiki zaman çekimi daralma ile gerçekleşir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
C) "saklıyor" şeklinde hem daralma hem ünsüz yumuşaması olur: "Saklıyor" kelimesinde ünlü daralması vardır ancak herhangi bir ünsüz yumuşaması (p, ç, t, k > b, c, d, ğ) olayı gözlenmez. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
D) "saklıyor" şeklinde sadece ünsüz benzeşmesi olur: "Saklıyor" kelimesinde ünlü daralması vardır ancak herhangi bir ünsüz benzeşmesi (sert ünsüzden sonra gelen ekin sertleşmesi) olayı gözlenmez. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Bu açıklamalar ışığında, "sakla-" fiilinin şimdiki zaman çekimi olan "saklıyor" kelimesinde ünlü daralması meydana geldiği açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
