8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Yıkanacak çamaşırlar birikmiş.
B) Gidecek yerim kalmadı.
C) Okuyacak vaktim yok.
D) Gelince beni ara.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden cümlelerde kullanılan fiilimsilerin türlerini belirlememiz ve farklı olanı bulmamız isteniyor. Fiilimsiler (eylemsiler) Türkçede fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiil özelliklerini korumakla birlikte cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç tür fiilimsi vardır:
- İsim-fiil (Ad Eylem): -ma, -ış, -mak ekleriyle yapılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş ekleriyle yapılır.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): -ip, -arak, -meden, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez, -esiye, -e...e, -meksizin, -diğinde gibi eklerle yapılır.
Şimdi her bir seçeneği tek tek inceleyelim:
- A) Yıkanacak çamaşırlar birikmiş.
- Bu cümlede "yıkanacak" kelimesi fiilimsi içerir. "Yıka-" fiil köküne "-acak" eki gelmiştir.
- "Yıkanacak" kelimesi, kendisinden sonra gelen "çamaşırlar" ismini niteleyerek "nasıl çamaşırlar?" sorusuna cevap vermektedir. Yani sıfat görevindedir.
- Bu nedenle "yıkanacak" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- B) Gidecek yerim kalmadı.
- Bu cümlede "gidecek" kelimesi fiilimsi içerir. "Git-" fiil köküne "-ecek" eki gelmiştir.
- "Gidecek" kelimesi, kendisinden sonra gelen "yerim" ismini niteleyerek "nasıl bir yer?" sorusuna cevap vermektedir. Yani sıfat görevindedir.
- Bu nedenle "gidecek" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- C) Okuyacak vaktim yok.
- Bu cümlede "okuyacak" kelimesi fiilimsi içerir. "Oku-" fiil köküne "-y" kaynaştırma harfi ve "-acak" eki gelmiştir.
- "Okuyacak" kelimesi, kendisinden sonra gelen "vaktim" ismini niteleyerek "nasıl bir vakit?" sorusuna cevap vermektedir. Yani sıfat görevindedir.
- Bu nedenle "okuyacak" kelimesi bir sıfat-fiildir.
- D) Gelince beni ara.
- Bu cümlede "gelince" kelimesi fiilimsi içerir. "Gel-" fiil köküne "-ince" eki gelmiştir.
- "Gelince" kelimesi, cümlede "ne zaman ara?" sorusuna cevap vererek eylemin (aramak) zamanını belirtmektedir. Yani zarf görevindedir.
- Bu nedenle "gelince" kelimesi bir zarf-fiildir.
Gördüğünüz gibi A, B ve C seçeneklerindeki fiilimsiler sıfat-fiil iken, D seçeneğindeki fiilimsi zarf-fiildir. Bu durumda farklı türde fiilimsi kullanılan cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
